Door de uitgesproken nadruk op de cijfermatige opbrengsten van onderwijs raken leraren en leerlingen van zichzelf vervreemd. De zin verdwijnt. De zin van het gezamenlijk werken aan ontwikkeling en leren en daar zin in hebben. Wanneer het voorschrift (evidence based) gezag krijgt en de uitkomst op elk moment wordt gemeten wordt onderwijs niet anders dan een voorgeprogrammeerd productieproces. Niemand gelooft daarin.

Dit boekje gaat op zoek naar goed onderwijs, naar authentieke en betrokken leraren en naar leerlingen die er zin in hebben en doen wat ze kunnen. Wat is hiervoor nodig? Niet meer voorzieningen dan we al hebben, maar meer aandacht voor de leraar als zijn eigen instrument, voor de stem van de leerling als kritische en goed geïnformeerde actor, voor leraren die elkaar ondersteunen en voor legitimering van eigen werk. Dit vereist in de klas en in de lerarenkamer een nieuwe openheid.

Luc Stevens is emeritus hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit Utrecht, thans hoogleraar aan de Open Universiteit met als opdracht het werkplekleren van leraren met bijzondere aandacht voor pedagogische competenties. Tevens is hij als directeur werkzaam voor het NIVOZ, een denktank voor onderwijs, die zich recent profileert met persoonlijke ontwikkelingstrajecten voor leraren (onder titel ‘Pedagogische Tact’) en voor schoolleiders (onder de titel ‘Pedagogisch Leiderschap’) en met een initiatief, hetkind, dat beoogt te verbinden, te inspireren en te legitimeren waar nieuw onderwijs verschijnt (www.nivoz.nl; www. hetkind.org).


NIVOZ-Thema's:

Nr. 1: Leraar wie ben je?

Nr. 2: Kennis maken met scholen

Nr. 3: Behoud van talent

Nr. 4: De gemotiveerde leerling

Nr. 5: Zin in onderwijs

Met behulp van MovingMath ontdekken jongeren tussen tien en veertien jaar wiskundige begrippen via dans en beweging. Bovendien krijgen ze meer vertrouwen in hun vermogen om wiskundig te denken. Dans en ritme, muziek en het creëren van eigen choreografieën staan hierbij centraal. Abstract en probleemoplossend denken of aan wiskunde doen is geen uitgangspunt, maar wel een spontaan gevolg.

MovingMath is ontstaan uit de vaststelling dat heel wat kinderen, jongeren en zelfs volwassenen het vermogen om spontaan en creatief oplossend te denken verliezen van zodra ze dit kaderen binnen “wiskunde”. De context wiskunde blokkeert bij mensen het denken door wiskunde- angst (math anxiety) en verdwenen zelfvertrouwen (self efficacy). MovingMath biedt hier via dans en beweging een uitweg voor. Het boek is in alle opzichten een doeboek. Het nodigt via uitdagende opdrachten uit om te dansen en te bewegen. Pas nadien ontdekken de kinderen en jongeren met hoeveel gemak ze hiervoor wiskundige vaardigheden hebben gebruikt.

MovingMath kan toegepast worden in het basis- en secundair onderwijs, in lessen wiskunde, lichamelijke opvoeding, voor middagactiviteiten, in projectdagen. Ook ouders, begeleiders en iedereen die ermee begaan is kinderen te laten aanvoelen dat ze zowel op gebied van wiskunde als op inzichtelijk vlak meer kunnen dan ze denken, vindt daar in het boek een aanzet toe.

Het boek is praktisch opgebouwd. Het bevat dans ches met volledig uitgewerkte lessen. Omdat de auteur ook sterk gelooft in de kracht van het inspireren, is er een hoofdstuk dat stap voor stap uitlegt hoe filmpjes van choreografieën met gratis software gemonteerd en verspreid kunnen worden via videoplatforms zoals Youtube.

Lut De Jaegher is docente en onderzoekster aan de Arteveldehogeschool in Gent.

Leren is een belangrijke menselijke levensbehoefte. Ieder mens wil in zijn leven kunnen leren. Maar dit leren is niet alleen te beschouwen als een cognitief proces waarbij het hoofd is ingeschakeld. Men kan ook met het hele lichaam leren. Hierbij worden andere niveaus van het menselijk bestaan betrokken, diepere lagen die minder voor de hand liggen.

Kinderen met een meervoud aan beperkingen ervaren belemmeringen om zichzelf en de eigen, meegebrachte mogelijkheden zonder meer zichtbaar te maken voor hun omgeving.

Dit boek is een leidraad voor de begeleiding en ondersteuning van deze kinderen in een kinderdagcentrum. Het leerprogramma wordt groepsgewijs aangeboden en voor ieder kind individueel uitgewerkt. Ondanks de diversiteit en de uiteenlopende vragen die deze kinderen stellen, is het uitgangspunt dat zij de wil hebben zich te ontwikkelen. Dat betekent dat zij zich met hun lichaam willen verbinden, met de wereld en met de mensen om hen heen en hierop invloed willen uitoefenen.

‘(...) het is geweldig dat het Astrid van Zon gelukt is dit therapeutisch leerprogramma te ontwikkelen en vast te leggen. (...) vanwege de duidelijke opzet en het goed uitgewerkte dagprogramma biedt het niet alleen houvast aan de praktijk, maar kan het ook van belang zijn voor wetenschappers en beleidsmakers.’
Prof.dr. Carla Vlaskamp

Astrid van Zon studeerde pedagogie en theologie en was werkzaam in diverse functies bij de ondersteuning en ontwikkeling van kinderen met een of meer beperkingen en hun ouders. Momenteel is zij verbonden aan Rozemarijn, een kinderdagcentrum voor kinderen met meervoudige beperkingen in Haarlem en Heemstede, waarvan zij medeoprichtster en momenteel directeur is. Rozemarijn is onderdeel van de Raphaëlstichting.

In dit boek beschrijven tien studenten hoe zij tijdens hun opleiding tot Master Special Educational Needs ‘de kunst van het waarnemen’ hebben beoefend. Als betrokken en ervaren onderwijsprofessionals zijn zij door deze studie zich ervan bewust geworden dat ogenschijnlijk onbewuste waarnemingen de basis vormen voor hun onderwijs. Hoogleraar Dijksterhuis (2007) noemt dat ‘het slimme onbewuste’. Het praktijkonderzoek dat de studenten uitvoerden heeft hen bewust gemaakt dat veel al goed gaat, maar ook dat er zoiets als ‘de leerkrachtenval’ bestaat: we reageren op negatief gedrag, maar niet wanneer het juist goed gaat.
Wie dit allemaal weet, kan ook de stap zetten van ‘onbewust waarnemen’ naar ‘bewust interpreteren’. En daarmee staat de deur naar voortdurende onderwijsverbetering en –vernieuwing open.

Elke onderwijssituatie is uniek. Het heeft een eigen identiteit en functioneert relatief autonoom. Dit laatste vooral in interactie met de omgeving.
Onderwijsverbetering en onderwijsvernieuwing vragen om verbindingen met de wereld buiten de eigen setting, buiten de eigen school, de eigen klas, de eigen les. Daarmee blijven leraren niet alleen uitvoerders van wat anderen bedacht hebben, maar worden ook onderzoekers van hun eigen leren en het leren van kinderen. (Kok, 2008). Het is een voortdurende speurtocht naar kennis over wat werkt en niet werkt in het onderwijs.

Staatssecretaris Dijksma schrijft ook voor dit tweede boek Tien keer beter! het voorwoord. Zij onderkent daarmee de basis die nodig is om passend onderwijs vorm te geven: leraren die weten wat werkt, om ‘leerlingen optimaal uit de verf te laten komen’.

Dijksma: Het is dus allemaal een kwestie van kennis. Van zelfkennis, vakinhoudelijke kennis, didactische kennis en kennis over speciale onderwijsbehoeften. Maar goede leraren, ook masters SEN, drijven niet op kennis alleen. Zij varen ook op empathie en de drive om kinderen iets bij te brengen. Wie hun ouders ook zijn. Waar ze ook vandaan komen. En of ze nu lijden aan een stoornis of niet. Want talent zit overal, als je het maar wil zien.

Globalisering roept gemengde gevoelens op. Vele neo-liberale economen zien in globalisering een oplossing voor het ontwikkelingsprobleem. Anderen zien er de oorzaak in van de financiële crisis sinds 2008 en twijfelen aan het belang dat wordt gehecht aan het concept ''productiviteit'': terwijl de economische productiviteit zo''n hoogtepunt heeft bereikt dat een klein gedeelte van de mensheid in theorie in staat is alle basic needs en meer te produceren voor de hele mensheid, blijven nationale overheden overtuigd van de nood aan een grotere productiviteit om de concurrentiepositie te verbeteren. Milieueconomen waarschuwen dat de grenzen van economische groei bereikt zijn... Ethici betwijfelen of een ongecorrigeerde vrije wereldmarkt en de menselijke waardigheid compatibel zijn. Institutionalistische economen vragen zich af of een markt niet per definitie ''geïnstitutio-naliseerd'' is en een vrije markt dus volkomen utopisch is. Critici vragen zich af of de globalisering niet veeleer resulteert in fragmentatie of ''tribalisme'' i.p.v. integratie.

Dit boek laat deze en andere contradicties aan bod komen en biedt tegelijk een aantal methodologische nieuwigheden. Zo heeft de auteur er bewust voor gekozen om een ''niet-Eurocentrische'' sociaal-economische geschiedenis van de 19de en de 20ste eeuw te schrijven. De traditionele historiografie viseert al te veel de ''Noord-Atlantische'' of zogenaamde ''Westerse'' geschiedenis. Ook stereotypes als ''Het Westen'' en ''Het Oosten'' doorbreekt dit boek. Concepten als moderniteit, traditionalisme en spiritualiteit hebben immers geen windrichting...

Gerrit De Vylder doceert Internationale Politieke Economie en Economische Geschiedenis aan de Lessius Hogeschool in Antwerpen en is geassocieerd onderzoeker aan de Katholieke Universiteit Leuven. Als gastdocent doceert hij ook Globalization en Problems of Economic Growth aan de Polonia University in Czestochowa, Polen. Hij publiceert vooral over India, Turkije, de geschiedenis van de internationale handel, bedrijfsgeschiedenis, de relatie tussen godsdienst en economie, en tussen literatuur en economie. Ondermeer als studiebeursstudent, vertegenwoordiger van ontwikkelingsorganisaties, cultuurreisleider en gastprofessor bereisde hij intensief regio’s zoals het Midden-Oosten, Centraal-, Zuid- en Zuid-Oost-Azië, Oost-Europa en Latijns Amerika. Familiaal bevindt hij zich zowel in de christelijke, West-Europese als in de islamitische, Zuid-Aziatische wereld.