Garant

Waarom gebruiken Italiaanse Belgen een keukentafel om zich van Belgen, en ‘God’ om zich van Marokkanen te onderscheiden? Op welke wijze onderscheiden autochtone Belgen en Marokkaanse Belgen zich van ‘de andere’? Meer nog, wat betekent dit voor de opvoeding van hun kinderen? Het gezin is de plek bij uitstek waar het socialisatieproces van kinderen zich voltrekt. Identiteiten worden er geconstrueerd en overgedragen met de ouders als spilfi guren. In dit boek worden de ideeën en ervaringen van ouders omtrent etnische identiteiten en genderidentiteiten bestudeerd. Hiervoor werden 42 ouders van Belgische, Italiaanse en Marokkaanse origine bevraagd.
Bijzonder is dat dit boek tegelijkertijd aandacht besteedt aan religieuze achtergrond, taal, etniciteit en gender – dit niet alleen bij minderheden maar ook bij de maatschappelijk dominante ‘Belgische’ groep.
De resultaten stellen een aantal vanzelfsprekendheden en onzichtbare machtsprocessen omtrent gender en etniciteit expliciet ter discussie.

Noel Clycq, doctor in de sociologie, is verbonden aan het Centrum voor Migratie en Interculturele Studies van de Universiteit Antwerpen.

Efficiënt leren vereist bepaalde vaardigheden. De praktijk leert dat de meeste leerlingen van het voortgezet onderwijs deze studievaardigheden onvoldoende bezitten. Vanuit die vaststelling is dit boek geschreven. Het is een hulpmiddel voor iedereen die gericht met jongeren aan de slag wil op het gebied van studievaardigheden. De hier ontwikkelde methodieken zijn tegelijk toegespitst op leerlingen met leermoeilijkheden of met een ontwikkelingsstoornis, zoals autisme. Immers, vooral deze leerlingen hebben behoefte aan een gestructureerde methode, waarin zij stapsgewijs de vaardigheden kunnen aanleren. Deze methodes kunnen zowel klassikaal als individueel gehanteerd worden.

De Handleiding staat uitgebreid stil bij de manier waarop elke docent de methodieken kan toepassen in specifieke situaties.

In het bijhorende Werkboek staat oefenmateriaal voor de leerlingen.

Inke Brugman, orthopedagoog, is oprichter-directeur van Spectrum Brabant, Centrum voor zorg en onderwijs gevestigd in Veldhoven. Lenneke Bazen is studiecoördinator bij Spectrum Brabant. Zij begeleidt leerlingen met ontwikkelingsproblematiek, zoals ASS en ADHD.

Empathie is etymologisch afkomstig van het Griekse ‘en’ en ‘patheia’ en betekent aangedaan zijn door wat er in een ander gebeurt. Het is een complex concept, zowel verwant met als verschillend van andere psychoanalytische concepten zoals identificatie, concordante tegenoverdracht, attunement, containment, sharing, rapport, steun.
Empathie verwijst naar het vermogen zich in de plaats te stellen van de ander, empathie is meeleven met en voelen wat de ander voelt.

Empathie is een fenomenologisch en een psychotherapeutisch concept maar het blijft de vraag of empathie verzoenbaar is met analytische neutraliteit. Vaak in het begin van hun carrière gaan psychotherapeuten er ten onrechte vanuit dat empathie de garantie betekent voor therapeutisch succes en dat dit de noodzakelijke en voldoende voorwaarde vormt voor het welslagen van een therapie.
Empathie is in de eerste plaats een intermenselijke vaardigheid die zich in de loop van het leven progressief ontwikkelt.
In de cognitieve psychologie is vooral het ontwikkelingstraject van de empathie tijdens de lagere schoolperiode beschreven, in de psychodynamische psychologie komen eerder de voorlopers van de empathie-ontwikkeling èn de conflicten rondom empathie in de adolescentie aan bod. Ook uit het psychotherapieonderzoek komt empathie naar voor als een belangrijke variabele.

Op basis van meta-analyses van outcome-onderzoek blijken specifieke behandelvormen en technieken slechts maximaal vijftien procent van de outcome variantie te verklaren. Zij liggen hiermee in een nek-aan-nek race met de placebo-effecten ‘verwachting, hoop en geloof in verandering’. Veertig procent is toe te schrijven aan factoren buiten de therapie zoals spontaan herstel, toevallige factoren in het leven van de cliënt en sociale ondersteuning. De overige dertig procent tenslotte is toe te schrijven aan ‘gemeenschappelijke factoren’, dit zijn relatiefactoren die in de meeste therapieën een rol spelen, zoals: empathie, betrokkenheid, aanvaarding van de cliënt, eigenschappen van cliënt en therapeut en van de therapeutische alliantie.

Empirisch onderzoek van de jaren 1950 tot nu heeft aangetoond dat empathie tussen zeven en tien procent van de outcome variantie verklaart: minstens evenveel en waarschijnlijk meer dan het percentage dat verklaard wordt door specifieke interventies.

In het boek wordt de betekenis van het concept ‘empathie’ voor de psychotherapie genuanceerd belicht.
Er gaat veel aandacht naar het belang van empathie in psychoanalytische psychotherapie. Het geheel wordt geïllustreerd met klinische gevallen. Ook de neurobiologische aspecten en de ontwikkelingsgeschiedenis van empathie worden beschreven.
In een apart hoofdstuk wordt de centrale rol van empathie in de experiëntiële psychotherapie belicht. Aan dit boek hebben gerenommeerde en internationaal bekende psychoanalytici en psychotherapeuten meegewerkt.

Marc Hebbrecht (psychiater en psychoanalyticus) en Ingrid Demuynck (psychologe en psychoanalytica) zijn bestuursleden van de Vlaamse Vereniging voor Psychoanalytische Psychotherapie.
Met bijdragen van Stefano Bolognini, Ingrid Demuynck, Marc Hebbrecht, Mark Kinet, Patrick Meurs, Greet Vanaerschot, Michèle Van Lysebeth-Ledent en Ton van Strien.

Zie ook www.psychoanalytischactueel.eu.

Een directeur heeft op school een belangrijke functie en is onmisbaar. Dat zegt het gezond verstand, maar dat blijkt ook uit veel onderzoek. Recent wordt er veel aandacht besteed aan de vraag wat het betekent directeur te worden. In verschillende landen wordt er boeiend onderzoek opgezet over de professionele ontwikkeling van beginnende directeurs. In deze publicatie wordt een onderzoek beschreven bij beginnende directeurs Basisonderwijs die gedurende twee schooljaren werden gevolg door middel van interviews. Dit leidde tot de beschrijving van hun professionele ontwikkeling aan de hand van een aantal thema’s. Daarin wordt o.a. nagegaan hoe beginnende directeurs omgaan met de vele dagelijkse en diverse taken, hoe ze hun team motiveren, hoe ze problemen en conflicten aanpakken en oplossen, hoe ze in hun school vernieuwingen realiseren, hoe ze proberen beleidsbeslissingen te integreren in het dagelijks werk op school en hoe ze persoonlijk en in overleg met collega’s reflecteren over hun professionele ontwikkeling als schoolleider.

Beginnende, maar ook ervaren directeurs, pedagogische begeleiders en inspecteurs zullen ongetwijfeld veel van de beschreven situaties herkennen. Het boek biedt aan beleidsverantwoordelijken een aantal inzichten over de wijze waarop schoolleiders tegenwoordig, vaak met vallen en opstaan, moeten leren werken aan de realisatie van beleidsvoorstellen.

Het boek bevat drie hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van buitenlands onderzoek en van een vragenlijstonderzoek bij Vlaamse beginnende directeurs Basisonderwijs. Het tweede hoofdstuk beschrijft uitvoerig de wijze waarop het onderzoek werd uitgevoerd en hoe de interviews verwerkt werden. Het centrale derde hoofdstuk biedt een uitvoerige beschrijving van de professionele ontwikkeling van beginnende directeurs basisonderwijs aan de hand van 11 thema’s.

Roland Vandenberghe is emeritus hoogleraar van de KU Leuven. Hij was hoofd van het Centrum voor Onderwijsbeleid en -vernieuwing aan de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen.

Vlaanderen kent een sterk netwerk van gespecialiseerde scholen voor buitengewoon onderwijs. Dit maakt een overstap naar inclusief onderwijs minder evident. Hoe kunnen gewone scholen eenzelfde kwaliteitsvol onderwijszorg bieden aan leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften? Moeten die vele scholen voor buitengewoon onderwijs verdwijnen of moet hun expertise versnipperd worden over zovele andere scholen?
Het Vlaams Verbond voor Katholiek Buitengewoon Onderwijs (VVKBuO) buigt zich over deze vraag sinds begin der jaren negentig van vorige eeuw. Via studiewerk, visieontwikkeling en samenwerkingsprojecten tussen gewoon en buitengewoon onderwijs heeft zij het debat niet geschuwd en zelfs via nascholingsprojecten de aangesloten scholen kansen geboden om zich voor te bereiden op een meer inclusief onderwijs.
Kerngedachte hierbij is: een onderwijscontinuüm uitbouwen, waardoor er voor elke leerling kwaliteitsvol onderwijs op maat kan geboden worden. Samenwerking tussen scholen staat garant voor een kwaliteitsvol aanbod en creëert kansen voor een vergroting van expertise en competenties in elke school.
Dit boek biedt een duidelijke kijk op die visie en bespreekt de verschillende kenmerken die noodzakelijk zijn om kwaliteitsvol onderwijs aan leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften te realiseren.
Het is een boek dat de scholen een spiegel wil voorhouden en een helder werkkader en werkinstrumenten aanreiken om hun kwaliteit tastbaar te maken. De gespecialiseerde scholen vinden er een stevige leidraad om zich te profileren binnen het onderwijsveld. Gewone scholen kunnen ‘in die spiegel’ zien aan welke aspecten zij kunnen werken om ook aan leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften een kwaliteitsvol onderwijs aan te bieden.
Via een aan dit boek gekoppelde website bieden wij concrete steekkaarten en documentatiemateriaal om in de school aan de slag te gaan. Met deze combinatie van boek en website staan scholen niet meer alleen om hun weg te vinden in het wijzigende onderwijslandschap. Zij zijn gewapend voor de toekomst.

Karel Casaer is orthopedagoog en secretaris generaal van het VVKBuO. Naast de uitwerking van verschillende hoofdstukken leidde hij de eindredactie van het verzamelde werk van velen. De intense samenwerking van de stafmedewerkers en vele scholen van het Katholiek Verbond voor Buitengewoon Onderwijs (VVKBuO) staan borg voor een degelijke inhoud en praktijkgerichte documentatie.

De auteurs van dit boek weten uit eigen ervaring op school dat een oplossingsgerichte benadering er toe bij kan dragen dat de school een plezierige plek wordt voor leerkracht en leerling.
Om voor meer scholen de stap naar de oplossingsgericht aanpak mogelijk te maken beschrijven zij het model vanaf de eerste beginselen tot aan een gedetailleerde toepassing. Zij hanteren daarbij de volgende kernprincipes:
- als iets niet kapot is, repareer het dan niet
- kijk naar wat werkt en doe daar meer van
- als iets niet werkt, probeer dan iets anders.

De lezer kan kiezen welke hulpmiddelen en technieken het best toepasbaar zijn in de eigen leer-/ onderwijssituatie.
Door het zien van nieuwe perspectieven op wat er gebeurt, kan er een andere manier van denken worden gecreëerd, die leidt tot werkelijke oplossingen. Een begaanbare route op weg naar een ‘gelukkiger school’.

Dit boek is bedoeld voor alle leerkrachten, ongeacht het niveau waarop ze met leerlingen werken.

Kerstin Måhlberg en Maud Sjöblom werken in de speciale onderwijszorg. Geïnspireerd door het model van oplossingsgericht werken, hebben zij de methodiek toegepast op hun school in de buurt van de Zweedse hoofdstad Stockholm. Zij tonen aan dat de aanpak een inspirerende en praktische benadering biedt bij het werken met jonge mensen en in hun leerproces.