Wanneer je een muziekleraar vraagt of hij zichzelf als ‘onderzoeker’ ziet, is het antwoord wellicht negatief. Het begrip ‘onderzoek’ wordt doorgaans geassocieerd met wetenschap en met de academische wereld, niet met de onderwijspraktijk. Bovendien hebben leraren het al druk genoeg.
De laatste jaren is er steeds meer belangstelling voor de ‘leraar als onderzoeker’. Het gaat dan onder meer over het toepassen van resultaten van (wetenschappelijk) onderzoek, het reflecteren en ter discussie stellen van het eigen functioneren, het zicht krijgen op en bevragen van de eigen beroepsopvattingen, maar ook het uitvoeren van eigen praktijkonderzoek.
Het uitgangspunt van dit boek is dat praktijkonderzoek niet vrijblijvend is, maar aan de kern van een (volwaardig) professioneel leraarschap raakt. Het reflecteren over de onderwijspraktijk en het opzetten van eigen onderzoek zou vanzelfsprekend moeten zijn voor een ‘volbloed’ muziekleraar. Het boek is een ‘ticket to ride’, een ‘kaartje’ voor een verkennende rit in het boeiende domein van praktijkonderzoek in muziekeducatie, maar het kan ook een ‘gids’ zijn die de lezer onder de arm kan houden bij het uitvoeren van eigen onderzoek. Het wil een open en uitnodigende inspiratiegids of handreiking zijn voor de leraar (in opleiding).

Adri de Vugt studeerde Schoolmuziek, Pedagogiek en Onderwijskunde. Hij werkt aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag als docent onderwijs- en muziekpedagogiek.
Tine Castelein studeerde Muziekpedagogie. Ze is doctoraatsassistent aan LUCA School of Arts campus Lemmens in Leuven en leraar in het deeltijds kunstonderwijs.
Thomas De Baets studeerde Muziekpedagogie. Hij is doctor in de Kunsten en doceert aan LUCA School of Arts campus Lemmens in Leuven, waar hij verantwoordelijk is voor de educatieve muziekopleidingen.

Veel is er de laatste jaren te doen rond de heraanleg van de leien en de vernieuwing van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen. In dit kader wordt in een eerste artikel aandacht geschonken aan de opgravingen van belangrijke onderdelen van de zestiende-eeuwse citadel, die gedurende eeuwen het stadsbeeld van het zuiden van de stad domineerde. In een tweede bijdrage wordt een vergeten bron voor de geschiedenis van Antwerpen voor de schijnwerpers geworpen:
een manuscript dat nooit eerder gepubliceerd iconografisch materiaal bevat.
Een mooi overzicht van de spectaculaire ontwikkeling van de Antwerpse pers gedurende de negentiende eeuw wordt in een volgende bijdrage beschreven.
In een vierde artikel wordt uitvoerig toegelicht dat Antwerpen naar het einde van de negentiende eeuw de belangrijkste haven was in Europa wat de invoer van graan en de handel ervan betreft.
Een laatste bijdrage in het jaarboek beschrijft nauwkeurig hoe de Antwerp Waterworks Cy Ltd, een Engelse maatschappij die als eerste voor de waterbevoorrading van de stad Antwerpen en de haven zorgde, tijdens de moeilijke jaren van de Eerste Wereldoorlog haar taak opnam.
Kronieken over de werking van het Genootschap voor Antwerpse Geschiedenis, van de Antwerpse erfgoedbibliotheken, het onroerend erfgoed van de stad Antwerpen en de talrijke Antwerpse musea ronden het jaarboek af.

De structuren van de orthopedagogische zorg en ondersteuning voor kinderen en jongeren in kwetsbare leefsituaties in Vlaanderen zijn ingrijpend veranderd. Niet alleen hertekende de Integrale Jeugdhulp de toegang tot en organisatie van het hulpverleningslandschap voor minderjarigen, ook de afzonderlijke sectoren ondergingen een aantal grondige wijzigingen. De sector Jongerenwelzijn, die tussenkomt in situaties van verontrusting, evolueerde naar een meer vraaggerichte en modulair georganiseerde jeugdhulp.
Het M-decreet zorgde voor een ommekeer in het onderwijs aan kinderen en jongeren met specifieke leerbehoeften, waardoor redelijke aanpassingen en inclusie voortaan de norm zijn. De begeleiding en ondersteuning van personen met een beperking vertrekt sinds kort vanuit de inschaling van zorgen ondersteuningsbehoeften en persoonsvolgende financiering. Binnen de geestelijke gezondheidszorg werden de Vlaamse bevoegdheden aanzienlijk uitgebreid en staan de-institutionalisering en vermaatschappelijking van de zorg centraal. De erkenning van het statuut van ‘klinisch orthopedagoog’ als gezondheidsberoep opent tenslotte heel wat perspectieven voor (toekomstige) orthopedagogen en een meer kwaliteitsvolle geestelijke gezondheidszorg. Deze en andere evoluties binnen het orthopedagogische werkveld worden in dit boek belicht, aan de hand van een overzicht van de historiek, huidige zorgorganisatie en op til zijnde veranderingen in vier sectoren: jongerenwelzijn, onderwijs voor leerlingen met specifieke leerbehoeften, zorg en ondersteuning voor personen met een beperking en de geestelijke gezondheidszorg. Hierbij worden de belangrijkste gemeenschappelijke tendensen en sectoroverschrijdende evoluties beschreven, zoals de Integrale Jeugdhulp en erkenning van de ‘klinisch orthopedagoog’, die het uitzicht van het orthopedagogisch werkveld in de toekomst zullen bepalen.

Wouter Vanderplasschen is hoofddocent Orthopedagogiek aan de Universiteit Gent (UGent). Stijn Vandevelde en Sarah De Pauw zijn als docent verbonden aan dezelfde vakgroep, waar Lore Van Damme als postdoctoraal onderzoeker werkt. Claudia Claes is gastprofessor bij de vakgroep Orthopedagogiek van de UGent en decaan van de Faculteit Mens en Welzijn van de Hogeschool Gent (HoGent).

Zachte grootstedelijke religieuze trance. Op precieze plaatsen en momenten, vaak tijdens de weekends, gaan mensen in Brussel op zoek naar een vorm van zachte religieuze trance, of noem het zelfoverstijging, geestesverruiming.
Het gaat onder meer om islamitische broederschapsbijeenkomsten buiten de moskeeën. Het gaat ook om christelijk pentecostaalse en evangelicaalse erediensten bij Roemeense Roma, Rwandees-Burundese voormalige vluchtelingen, Braziliaanse migranten, Brusselse Iraniërs. Het gaat ten slotte eveneens om enkele boeddhistische bijeenkomsten. Alleen al bij deze publicatie zijn in totaal vele honderden mensen betrokken, volwassenen, met de meest uiteenlopende achtergronden en heel verschillende profielen. Wat hier ter sprake komt, is geen marginaal fenomeen. Het lijkt er veeleer op dat grootstedelijkheid en multiculturalisme, door een nostalgisch verlangen heen, een hunkering naar persoonlijke groei en een authentieke zoektocht naar spiritualiteit, tot dit soort bijeenkomsten leiden. De auteurs beschrijven die gemeenschappen en hun bijeenkomsten. Ze zoeken er een verklaring voor en illustreren hun verhalen met foto’s.
Deze publicatie kadert binnen een projectsubsidie van de Erfgoedcel van de Vlaamse Gemeenschapscommissie in Brussel.

Johan Leman, antropoloog, is emeritus hoogleraar aan de KU Leuven en voorzitter van Foyer vzw – Multi-etnisch werk in Brussel. Ann Trappers, antropoloog, is stafmedewerker bij Foyer vzw. Foyer vzw, zie www.foyer.be .

Bewegen is belangrijk voor de algemene conditie, de bloeddruk, tegen diabetes en overgewicht ook voor de gewrichten. Artrose, reuma, fibromyalgie en osteoporose maar ook peesletsels zijn aandoeningen die voornamelijk in en rond de gewrichten voorkomen. Wat te doen bij gewrichtspijn: rusten of bewegen? Het antwoord is duidelijk: beweeg zoveel als mogelijk, binnen de eigen grenzen. Na burn-out veroorzaken gewrichtsklachten, nek- en rugpijn de meeste arbeidsongeschiktheid. Bewegen heeft een preventief effect.
Dit boek, met heel veel tips en oefeningen, is een handleiding hoe men moet leren omgaan met die klachten.

Philippe Van der Wee is kine/fysiotherapeut en tevens manuele therapeut en acupuncturist. Reeds lang houdt hij lezingen met als onderwerp “Gewrichtsklachten, doe er wat aan”. Hij heeft een praktijk in Kontich en Antwerpen.

Pedagogen en psychologen krijgen te maken met allerlei normatieve discussies. Zo worden ze geacht om ‘evidence-based’ te werken en behoren ze te waken voor overdiagnosticering (volgens sommigen bestaat er niet zoiets als dyslexie en wordt ADHD vaak onterecht gediagnosticeerd). Ook krijgen ze met steeds meer partijen te maken. Ze moeten niet alleen hun positie bepalen tegenover de cliënt en eventueel de ouders, maar vaak ook tegenover oma die oppast, de voetbalcoach die de jongere drie keer per week ziet, of de leidster op het kinderdagverblijf. We leven immers in een ‘participatiesamenleving’. Dit boek geeft de professional inzicht in deze en soortgelijke discussies en helpt bij de standpuntbepaling. Het is bedoeld voor hbo- en wo-opleidingen en voor reeds afgestudeerde pedagogen en psychologen. Het behandelt op een toegankelijke manier diagnosedruk en doelmatig handelen; autonomie, paternalisme en meerzijdige partijdigheid; evidence-based werken; en terugkerende discussies in beleid en ethiek. In het eerste hoofdstuk worden vier niveaus van professioneel denken en handelen besproken, die in de andere hoofdstukken geregeld terugkeren. Dit alles wordt met veel aan de werkelijkheid ontleende voorbeelden toegelicht, die verwerkt zijn in tekstblokken en met vermelding van de bijbehorende internetlinks.
Dit boek helpt bij de vorming van een doelmatig handelende professional.

Agnes Tellings is onderzoeker-docent aan het Behavioural Science Institute en aan de afdeling Pedagogische Wetenschappen & Onderwijskunde van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Zij geeft colleges in de masteropleiding over de onderwerpen in dit boek, en publiceert daarnaast zowel over filosofischethische onderwerpen als over empirisch onderzoek naar woordenschatontwikkeling bij kinderen.

Er wordt weleens gezegd dat we in een dwingende tijd leven, waar autoriteit zoek is. Na de dood van God en het einde van de Grote Verhalen zijn we meer dan ooit tot vrijheid veroordeeld. We kunnen ons dan bijvoorbeeld overgeleverd voelen aan allerlei tot consumptieartikel gereduceerde objecten die ons een vermeend genot zouden moeten verschaffen. Van de weeromstuit ontstaat hier en daar een roep naar meer law and order. Niet helemaal onterecht wordt er dan van uitgegaan dat alleen de/meer wet ons vrijheid kan geven. Sommigen permitteren zich zelfs de vrijheid om harder dan ooit de wet te stellen: of het nu de wet van het Proletariaat of van het Volk is (zoals communisme en fascisme dat een paar decennia geleden deden), of die van de Sharia (zoals het islamfundamentalisme dat vandaag maar al te driest denkt te moeten doen). Freud en zijn psychoanalyse zijn ondertussen in de prullenmand van de intellectuele goegemeente beland. Toch bevat zijn theorie heel wat elementen die klaarheid brengen in deze schijnbare paradox: waarom vrijheid dwingend kan zijn; waarom vrijheid, zeker waar ze zich van elke norm en wet bevrijd weet, deze vaak met nog hardere hand installeert. Tegen de heersende tijdsgeest in biedt deze bundel een forum aan stemmen die de eigengereide band tussen vrijheid en wet/dwang proberen te denken.

Mark Kinet en Trees Traversier zijn bestuursleden en Sjef Houppermans is voorzitter van de Belgisch-Nederlandse Stichting Psychoanalyse en Cultuur. www.stichtingpsychoanalyseencultuur.eu

Met bijdragen van Marc De Kesel, Sjef Houppermans, Mark Kinet, Yves Petry, Daan Rutten, David Schrans, Jo Smet, Katrien Steenhoudt, Trees Traversier en Frank Vande Veire.

In de zomer van 2000 maakte filosoof Ulrich Libbrecht een rondreis door Ierland. Hij bezocht plaatsen die in de middeleeuwen brandpunten waren van intense spiritualiteit en hoge cultuur. Die plaatsen waren boeiend, maar Skellig Michael trof hem in het hart. Op dit rotsige uitsteeksel in de Atlantische Oceaan kreeg hij het gevoel eindelijk thuis te komen. De wereldreiziger had zijn innerlijk landschap gevonden. Deze Ierse meditaties zijn het verslag van zijn pelgrimstocht door het groene eiland en naar de kern van zijn eigen wezen.
In het tweede deel ontwikkelt hij een nieuwe pantheïstische wereldvisie aan de hand van Ierse denkers. Hij laat zich inspireren door grote middeleeuwers als Pelagius en Eriugena. Dichter bij ons staan de verlichtingsfilosoof John Toland en de wetenschapper John Tyndall.
Ierse meditaties neemt ons mee naar de verste uithoek van Europa en brengt ons dichter bij onszelf.

Prof. em. dr. Ulrich Libbrecht (1928-2017) doceerde Chinese klassieke studies, Chinese filosofie en comparatieve filosofie aan de KU Leuven. Hij ontwikkelde een model voor comparatieve filosofie waarin hij wereldbeelden uit Oost en West vergelijkt en integreert. Hij schreef hierover tal van boeken en stichtte in Antwerpen en Utrecht een School voor Comparatieve Filosofie. Hij overleed kort na de voltooiing van dit boek.

Dit boek vertelt de hele geschiedenis van de diabetis type 1. In 2017 bestaan de twee Belgische Diabetesverenigingen 75 jaar. Zij ontstonden in het midden van de tweede wereldoorlog. Enkele artsen en ouders van kinderen met type 1 diabetes wilden de aanvoer van de levensnoodzakelijke insuline en voldoende voeding garanderen. Na de oorlog verplaatste de activiteit zich naar het optimaal behandelen van diabetes als de beste preventie voor complicaties en het oplossen van medico-sociale problemen. Nu steunen zij alle initiatieven om potentiële diabetici op te sporen en de ziekte te voorkomen. Voor erkende patiënten wordt het gebruik van de mini artificiële pancreas aangeraden en de transplantatie van nieuwe ßcellen gestimuleerd.

Verbindende Communicatie geeft inspiratie aan organisaties die mensen in hun kracht willen zetten. Gemotiveerde medewerkers die zich gerespecteerd weten, werken beter samen, creëren meer kwaliteit en zijn een garantie voor de toekomst.

“Verbindende Communicatie is een vaste waarde bij Colruyt Group. Meer dan 3000 collega’s volgden reeds de training in onze open programma’s of met hun team. De resultaten zijn vooral te merken in de efficiëntie van meetings, de kracht van de besluitvorming en de arbeidsvreugde. Efficiënte communicatie vertaalt zich in het steeds maar beter realiseren van onze missie en de tevredenheid van onze klanten.”
Jef Colruyt, CEO Colruytgroup

“Verbindende Communicatie werkt! We halen betere resultaten doordat medewerkers het beste van zichzelf willen geven. Dit zorgt voor arbeidsvreugde en kwaliteit. In onze business is het duo ‘kwaliteit en snelheid’ van essentieel belang. Door de verbindende besluitvorming komen we tot heldere, duidelijke afspraken ook met onze collega’s uit het Verre Oosten, Afrika en India. Verbindende Communicatie is een must voor de organisatie van de toekomst!”
Martijn van der Erve, CEO Van der Erve

“Verbindende Communicatie (VC) is een kr(p)rachtig concept om mensen te brengen naar de essentie van communicatie. Het inspireert om zonder oordelen meer impact te hebben en meer bereidheid te creëren bij anderen. Het maakt mensen gevoeliger voor de wereld van gevoelens, behoeften en waarden. En het maakt hen minder gevoelig voor oordelen, verplichtingen en druk van buitenaf. Als VC goed toegepast wordt in een organisatie vaart iedereen er wel bij: de medewerkers, de klanten en de organisatie. Schitterend en eenvoudig en te leren door iedereen die gelooft dat verbinding en harmonie meer voordelen oplevert.”
Herbert Detter, Learning & Development Manager Inter IKEA Systems