Seksualiteit en intimiteit zijn bespreekbare onderwerpen geworden voor mensen met een verstandelijke beperking. Hun seksuele behoeftes worden onderkend.
In de praktijk blijkt dat het praten over seks met mensen met een verstandelijke beperking voor veel cliëntbegeleiders toch niet vanzelfsprekend is. Welke woorden gebruiken, welke onderwerpen bespreken, in welke volgorde moet dat,…?
Uit onderzoek blijkt dat mensen met een verstandelijke beperking een achterstand in kennis hebben, dat ze niet weten hoe ze seksualiteit moeten waarderen en in de praktijk kunnen vormgeven.

Praten over seks is een methode voor cliëntbegeleiders en bestaat uit een Begeleidersboek en een Werkmap voor cliënten. Het centrale onderwerp is seksualiteit in de breedste zin van het woord: van lichaamsbesef tot geslachtsgemeenschap. Met deze methode kan maatwerk aan mensen met een matige tot lichte verstandelijke beperking worden geleverd, omdat hun beleving en ervaring een vertrekpunt is. De methode biedt een logisch aanbod van thema’s met een basisgedeelte en een facultatief gedeelte. Het materiaal geeft op een aansprekende en begrijpelijke manier uitleg over de verschillende onderwerpen in relatie tot seksualiteit. Het Begeleidersboek geeft per thema een heldere instructie. De Werkmap bevat per thema werkbladen om het verder uit te diepen. De bijgeleverde tekeningen en stickers dragen bij tot het zo veel mogelijk visualiseren van de onderwerpen.

De methode is geschreven voor cliëntbegeleiders, omdat hiermee seksualiteit een normaal onderdeel kan worden van de ondersteuning en begeleiding. Het doel van de methode is om de cliënt zich bewust te laten worden van eigen wensen, interesse en mogelijkheden en om informatie, waarden en normen, grenzen en regels op maat aangereikt te krijgen. Zo kan een positief zelfbeeld worden ontwikkeld en kan een positieve houding tegenover seksualiteit gestimuleerd worden.

Paulien van Doorn, seksuoloog, is verbonden aan De Plaatse, Eindhoven en de Kempen, een woon- en werkorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking.
Anja Janssen, GZ-psycholoog, heeft een eigen praktijk in ’s-Hertogenbosch. Beiden zijn gespecialiseerd op het gebied van seksualiteit en intimiteit, vooral bij mensen met een verstandelijke beperking.

In het onderwijs durft men de lat hoog te leggen. Dat geldt ook voor het ontwikkelen van basisvaardigheden die het goede leven kunnen bevorderen. De school is een centrum waar leerlingen, leerkrachten, ouders, begeleiders en alle andere betrokkenen zich optimaal kunnen ontwikkelen, in alle openheid. Het gevoel van zinvolle aanwezigheid is hierbij essentieel.

De hamvraag is: Hoe kun je een school met een positief leef- en leerklimaat realiseren? Met concrete voorbeelden komen eerst de school- en de groepsregels aan bod. Daarna volgen werkvormen die helpen om een positief groepsklimaat te creëren. Er is pro-actief ook een draaiboek voor grensoverschrijdend gedrag. Juist bij grensoverschrijdend gedrag verdienen ouders speciale aandacht. Ook een anti-pestactieplan kan niet ontbreken.

Hoewel dit boek geschreven is voor de basisscholen, kan het heel verdienstelijk zijn voor de Basisvorming van het Voortgezet Onderwijs en voor de Middenscholen.

Georges Billen studeerde morele en religieuze wetenschappen en gezinswetenschappen. Hij is identiteitsbegeleider basisonderwijs bij DKSR Breda en adviseur bij Onderwijsbureau AKROS in Bergen-op-Zoom.

Tien jaar geleden werd Arduin een zelfstandige organisatie. Voor de voormalige inrichtingen “Vijvervreugd”, het kinderdagcentrum “Akka” en het dagverblijf voor ouderen “De Windroos” werd een nieuwe visie op wonen ontwikkeld. De emancipatie en zelfbepaling van de mens met een verstandelijke beperking werden nadrukkelijk als belangrijkste uitgangspunt genomen om te komen tot een verbetering van de kwaliteit van bestaan.
Deze uitgave schetst de evolutie van Arduin: van de problematische beginsituatie, over de vraag wat de taak moet zijn van de orthopedagogiek, naar de vraagstelling van het onderzoek en de keuze voor actie-onderzoek. De essentieelste dimensies van de kwaliteit van bestaan worden in deze evolutie geformuleerd als: inclusie, zelfbepaling en persoonlijke ontwikkeling. Dit impliceert een omslag in het denken over mensen met een verstandelijke beperking. De nadruk wordt nu gelegd op de vraag welke soort ondersteuning een individu nodig heeft om een beter leven te kunnen leiden.
De conclusie dat de beste aangepaste zorgen leiden naar de ontmanteling van de instelling zette een proces in van fundamentele veranderingen. Arduin wordt gepresenteerd als een voorbeeld van hoe een grote organisatie de omslag maakte van kwaliteit van zorg naar kwaliteit van bestaan.

Jos van Loon is orthopedagoog en manager inhoudelijke ondersteuning bij Stichting Arduin in Goes. Hij promoveerde aan de Universiteit Gent met onderhavig proefschrift.

Professor Albert Coppé heeft duidelijke sporen nagelaten in de Belgische en Europese geschiedenis. Dit huldeboek geeft bijzonder interessante achtergrondinformatie over 50 jaar naoorlogse economische en politieke geschiedenis van Europa.
Medeoprichter van de CVP/PSC in 1946 wordt Albert Coppé in Brussel verkozen tot volksvertegenwoordiger. Hij is present wanneer in 1948 een Europese avant-garde in Den Haag de grondslagen legt van een federaal Europa. Hij is minister in drie Belgische regeringen. In 1952 wordt hij, onder voorzitter Jean Monnet, vice-voorzitter van de Hoge Autoriteit van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Hij blijft meer dan 20 jaar lid van de Hoge Autoriteit en van de Commissie van de Europese Economische Gemeenschap. Als voorvechter van een politiek verenigd Europa met supranationale instellingen strijdt hij tegen de verlammende unanimiteitsregel in de Europese besluitvorming en voor de meertaligheid binnen de Europese instellingen.
Na zijn vertrek uit de Europese Commissie wordt hij lid van de raad van toezicht van n.v. Philips en daarna voorzitter van de raad van bestuur van de Generale Bank, nu Fortis Bank. Meer dan 40 jaar was hij hoogleraar economie en statistiek aan de K.U.Leuven, waar een collega hem typeerde als iemand die “de wiskunde vereerde en de geschiedenis aanbad”. Hij was actief in vele verenigingen. In het debat over de staatshervorming in België zag hij de oplossing in het unionistisch federalisme. Hij heeft talrijke publicaties op zijn naam.

Het Comité Hommage Albert Coppé bestaat uit Leo Tindemans, Daniel Cardon de Lichtbuer, Jean-Claude Eeckhout, Henrik H. Kröner, Roger Peeters, Jacques-René Rabier, Edmund P. Wellenstein, Maurits Wijnants, Brigitte Coppé, Philippe Coppé.

Verkeer, vervoer en mobiliteit zijn alledaagse begrippen geworden. Allen hebben we er meestal dagelijks mee te maken. We hebben het nodig om ons te verplaatsen van en naar de universiteit of het werk, naar de winkel of de bioscoop. Eveneens hebben de ondernemingen behoefte aan het transporteren van hun goederen. Tussen tien en twintig procent van de economische inspanningen en tijdbesteding van een land heeft op een of andere manier met vervoer te maken.

We worden echter ook regelmatig geconfronteerd met de problemen van het verkeer zoals files, luchtvervuiling, ongevallen en dergelijke meer. Er zijn dus grote uitdagingen in de verkeers- en vervoerssector om deze negatieve externe effecten te kunnen beheersen.

Hiervoor is het nodig de interacties tussen de verschillende aspecten van het verkeer goed te kennen. Een multidisciplinaire aanpak is hierbij noodzakelijk. Vaak wordt de verkeersproblematiek eenzijdig benaderd. Nieuwe wegen of hogere brandstofprijzen zullen de problemen niet oplossen. Een integrale aanpak, waar zowel civiele, aandrijftechnische als wetgevende, psychologische en socio-economische aspecten in vervat zitten, is een absolute vereiste.

Het eerste deel van het boek spitst zich toe op het personenvervoer vanuit een verkeerskundig standpunt. In het tweede deel komt het goederentransport en logistiek management aan bod.

Door het boek worden aspecten die naar voren zijn gekomen tijdens de leerstoel Willy Calewaert (academiejaar 2003-2004) alsook de onderzoeksresultaten van beide auteurs verweven.

Dit boek omvat zowel het personenvervoer als het goederenvervoer en geeft aan welke de nieuwe tendensen in deze domeinen zijn.

Prof. dr. ir. Joeri Van Mierlo doceert Verkeerskunde en Milieuvriendelijke voertuigen aan de Vrije Universiteit Brussel. Zijn onderzoeksspecialisatie bij de vakgroep Elektrotechniek en Energietechniek in de faculteit Ingenieurwetenschappen ligt in het domein van batterij, hybride en brandstofcelelektrischevoertuigen. Hij ontwikkeldezowelsimulatiemodellen voor voertuigaandrijvingen als voor verkeers- en emissieberekeningen. Hij was en is betrokken bij tal van nationale en internationale onderzoeksprojecten, zowel beleidsondersteunende projecten met betrekking tot duurzame mobiliteit als technologische ontwikkeling van componenten voor innovatieve voertuigaandrijvingen.

Prof. dr. Cathy Macharis is verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel, Faculteit Economische, Sociale en Politieke wetenschappen, Managementschool Solvay. Zij doceert Transport en Logistiek management, Duurzame mobiliteit en Operationeel management. Zij maakt gebruik van geavanceerde technieken in operationeel onderzoek om oplossingen te verschaffen voor de praktische logistieke problemen waarmee zowel managers als beleidsverantwoordelijken worden geconfronteerd. Zij was en is betrokken bij talrijke nationale en Europese onderzoeksprojecten over locatie-analyse, intermodaaltransport, het bevorderen van verkeersveiligheid via telematicatoepassingen, enz.

In de afgelopen dertig jaar is prof. dr. G.W. Meijnen actief geweest in onderzoek en advisering op het terrein van de sociale ongelijkheid en het onderwijs. Bij de aanvang van zijn emeritaat als hoogleraar onderwijskunde aan de Universiteit van Amsterdam is deze bundel aangeboden waarin bijdragen staan van mensen die werkzaam zijn op het terrein van wetenschap, beleid en advies.
De bijdragen bieden vanuit zeer uiteenlopende perspectieven zowel de resultaten van recent onderzoek alsook reflectie op onderzoek en beleid.

Onderwerpen die in dit boek worden behandeld zijn, onder meer, schoolsegregatie en de positie van migranten in hoogontwikkelde landen, onderwijsongelijkheid in Midden- en Oost-Europa, recent onderzoek naar ongelijke onderwijskansen, meritocratie en politieke elitevorming, een pleidooi voor lokaal onderwijsbeleid, de opvoedende universiteit, probleemleerlingen in het onderwijs, succesvolle allochtone leerlingen, sekseverschillen in het onderwijs, en integratie en religieuze scholen.

Cognitieve vaardigheden meten lijkt een evidentie in het onderwijs. Maar opvoeden is meer dan denken en weten. Onderwijzen heeft evenveel met attitudes te maken, een veel minder evident te meten competentie.
Hoe doe je dat, attitudes meten? En wat zijn eigenlijk attitudes?

Het evalueren van attitudes heeft veel gelijkenissen met een zeiltocht...
De stuurman en de rest van de bemanning varen samen uit. Ze gaan samen in zee voor een verrijkende tocht. Door de zee, de wind en het specifieke van de boot wordt het een unieke ervaring.
De crew hijst de zeilen om zo vlot mogelijk ter bestemming te komen. De crewleden zijn de ankerfiguren, zonder hen is er geen tocht. Zij hanteren voortdurend de zeilen en bepalen de richting en de snelheid van de vaart. Met `alle hens aan dek'' volgen ze hun koers. De crew, het lerarenteam, bepaalt welke zeilen worden gehesen in de specifieke leersitaties. De stuurman staat aan het roer, hij heeft de leiding. Naar eigen inzicht en vermogen neemt hij de touwtjes in handen. Hij bepaalt uiteindelijk of hij vaart en zo ja, waar naartoe. Hij laat zich begeleiden door een deskundige crew, want zon-der hen raakt hij niet van wal. De leerling is de stuurman. Hij heeft zijn leerproces zelf in handen. De leraren proberen het beste uit hem te halen.
Met het kompas op zak starten ze hun tocht. Het kompas is het attitudeplan met de attitudedoelen die specificeren waar ze naartoe moeten en op welke wijze dit het best gebeurt.
Op zee varen nog vele andere zeilboten met dezelfde koers voor ogen. Ze kunnen elkaar `op sleeptouw nemen'', maar ook elkaar `de wind uit de zeilen nemen''. Ook de andere leerlingen van de klas varen, elk in hun eigen boot, op dezelfde zee. Zonder wind of bij stormweer blijft de boot het best aan wal. Zo ook in de `attitudentocht''.
Zonder steun van de directie of van collega''s heeft werken rond attitudes weinig zin. Te hard van stapel lopen leidt nergens toe. Een school-en vakgroepcontext waar het schip wordt klaargemaakt alvorens het te water te laten, is een voorwaarde voor een goede vaart. De degelijkheid van de boot kan van de zeiltocht een aangename, vlotte vaart maken. Zowel de stuurman als de crew voelen zich op hun best in een kwalitatief goed uitgebouwde, computergestuurde, gemakkelijk bestuurbare boot.

Het evalueren van attitudes op een haalbare manier uitbouwen maakt een en ander voor de leerkracht hanteerbaar. Een systeem aanbieden waar betrouwbare, valide en transparante evaluaties centraal staan, brengt de ware leerling in beeld. Het boek bevat ook een cd-rom met demonstratiemateriaal en alle noodzakelijke formulieren.



Goedele Vergauwen studeerde pedagogische wetenschappen. Zij is pedagogisch begeleider in Vlaams-Brabant. Daarnaast ondersteunt ze leraren bij het evalueren van attitudes, geeft ze les en doet ze stagebegeleiding in de lerarenopleiding en in het beroepsonderwijs.

Goedele Deserrano studeerde toegepaste economische wetenschappen. Ze was jarenlang leraar informatica en economie in het secundair onderwijs. Nu is ze leraar `vrije ruimte', ict-coördinator van een grote school en ontwerpt ze evaluatiesystemen.

Waarom? Het is een centrale vraag bij slachtoffers van een misdrijf. `Waarom heeft hij dat gedaan, waarom ik, waarom ...?''
In het beste geval komt men het antwoord op deze vraag te weten na inzage van het gerechtelijke dossier of op de zitting op de rechtbank. Vaak is dit echter niet zo en blijven slachtoffers met deze vraag zit-ten.

Ook daders kunnen met de waarom-vraag worstelen. Enerzijds omdat ze soms zelf hun daden niet kunnen vat-ten, anderzijds omdat ze hun slachtoffer duidelijk willen maken hoe het zo ver is kunnen komen. Ook zij blij-ven vaak met hun vraag zitten bij de klassieke rechtsgang. Het waarom uitleggen wordt dikwijls gezien als goedpraten of excuses zoeken voor hun daad.

Zowel bij slachtoffers als bij daders kan behoefte ontstaan aan communicatie over de feiten en de gevolgen ervan. Slachtoffer-daderbemiddeling krijgt langzaam aan haar plaats binnen de justitiële wereld. In dit boek wordt duidelijk wat deze bemiddeling inhoudt en hoe ze zich verhoudt ten opzichte van Justitie.

Zowel daders als slachtoffers komen aan het woord, elk met hun verhaal over de bemiddeling. Daarnaast geven professionals uit de justitiële en uit de welzijnssector hun visie op deze wijze van conflicthantering. De wet van 22 juni 2005 voegt de bemiddeling in het Wetboek van Strafvordering en bevestigt daarmee de reeds bestaande praktijk in haar waarde. Minister van Justitie Laurette Onkelinx licht deze wet toe. Minister van Welzijn Inge Vervotte geeft het belang van deze ontwikkeling aan vanuit het welzijnsperspectief.

Suggnomè is een Forum voor herstelrecht en behandeling, gevestigd in Leuven.