Het hoeft geen betoog dat het middelbaar onderwijs binnen onze samenleving een centrale plaats inneemt. Het vormt een fundamentele pijler van onze opvoeding, het legt de basis voor wat we later gaan studeren, hoe we in de maatschappij gaan functioneren, welke plaats we innemen. Iedereen onderkent het belang ervan en ons onderwijssysteem kan globaal ook rekenen op een algemene appreciatie. Toch is slechts een beperkt aantal historiografische publicaties hieraan gewijd en de aandacht voor de dagelijkse schoolpraktijk ontbreekt haast volledig.

Dit boek wil die leemte opvullen door te focussen op een specifiek opvoedingsproject in het Limburgs katholiek en rijksonderwijs in de periode van 1878 tot 1970. Dit project had een indringende impact op de mensen die er deel van uitmaakten; in de eerste plaats de leerlingen zelf, maar ook hun ouders, de schooldirecties, de leerkrachten en het dienstpersoneel. Het boek onderzoekt aan de hand van praktijkvoorbeelden de manier waarop gezocht werd naar een nieuwe invulling van wat goed onderwijs betekende. Daarmee wordt niet enkel een beeld van het toenmalige onderwijs geschetst, ook de bredere impact ervan op de samenleving komt aan bod, omdat de maatschappelijke context als het ware een spiegelbeeld vormde van de manier waarop het onderwijs zich in die periode ontwikkelde.

Paul Janssenswillen promoveerde in de moderne geschiedenis aan de KU Leuven. Hij doceert geschiedenis aan de Lerarenopleiding van de Katholieke Hogeschool Kempen in Geel en aan de Universiteit Antwerpen.

Veel basisscholen en lerarenopleidingen hebben de ambitie een onderwijspraktijk te ontwikkelen die voor alle betrokkenen interessant, motiverend, uitdagend en betekenisvol is. Dit streven vraagt om een proces waarin de behoeften van leerlingen, leraren, studenten en opleiders serieus worden genomen. Als belanghebbenden participeren zij in de vormgeving van de beoogde praktijk.

Het op systematische wijze realiseren van een gezamenlijke ambitie wordt collectief leren of collectief kennis creëren genoemd. Collectief kennis creëren is een vitaal proces waarin aan de individuele behoeften van betrokkenen aan relatie, competentie en autonomie tegemoet wordt gekomen. Tegelijk wordt ook voorzien in de collectieve behoeften aan cohesie, coherentie en coöperatie.

Deze publicatie biedt een theoretisch model voor collectieve leerprocessen en gaat in op de vormgeving ervan. Zij laat aan de hand van casuïstiek zien hoe collectief leren in een basisschool en een opleiding gestalte krijgt en biedt er een samenhangende methodiek voor.

Je bent nooit uitgeleerd: Dat geldt ook voor (student-)leraren. Om goed te onderwijzen is het noodzakelijk geregeld de eigen lespraktijk aan een onderzoek te ontwerpen. Maar hoe doe je dat dan?

In dit boek worden tien zulke onderzoeken voorgesteld. De auteurs bevragen een bepaalde afgebakende activiteit uit hun onderwijspraktijk: Wat werkt er wel? Wat werkt er niet? Wat kan er beter? Wat moet er niet of geheel anders gebeuren? De onderzoeken zijn gericht op het verbeteren van de eigen werkpraktijk in de klas, de remedial teaching, op afdelingsniveau en op schoolniveau. Het geheel is geïllustreerd met cartoons. Een inspirerende bundel voor wakkere onderwijsmensen.

Met inleidende teksten van Sharon Dijksma, staatssecreataris, en René Verhulst, voorzitter van de WEC-raad.

Andy van de Berg en de coauteurs volgden de opleiding M SEN – Master Special Educational Needs bij Fontys-OSO – Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg in Tilburg.

Het boek is ontstaan uit een project dat begeleid werd door Anita Blonk, Rob Boerman en Karel Smeets.

In zijn talrijke ontmoetingen met horenden die contact zoeken met doven enerzijds, en de behoefte die hij bij heel wat doven aanvoelt om ook religieuze gebaren te leren, is bij Maurice Buyens de idee voor dit basisgebarenboek langzaam gerijpt.
Vanuit zijn jarenlange ervaring als doventolk en zijn leven met en bij de doven is hij samen met twee werkgroepen van doven en de hulp van de geestelijke begeleider, E.H. Gino Grenson, deze uitdaging aangegaan. Voor de basiswoordenschat hebben ze zich gesteund op het gebarenboek: “Woord en Gebaar, 1200 dovengebaren”, dat voor het eerst in 1983 werd uitgegeven en waarvan hij zelf de motor was.
Deze nieuwe, aangevulde, woordenlijst telt ongeveer 1600 woorden, is tweetalig opgemaakt en geïllustreerd met handgetekende gebaren. De Engelse vertaling is in eerste instantie bedoeld om de dovengemeenschappen in ontwikkelingslanden een helpende hand te reiken.
Het boek bevat ook een aantal artikels die meer uitleg geven over Gebarentaal en over het gebruik van de lichaamtaal met tips voor tolken. Ook zijn de gebaren van de vaste gebeden van de H. Mis hier volledig in opgenomen, naast een aantal religieuze liederen.

About this book:
From numerous encounters with the hearing who try to make contact with the deaf on the one hand, and the want Maurice Buyens senses from so many deaf people to learn religious signs on the other, the idea for this basic sign language dictionary slowly started taking shape.
His years of experience as a sign language interpreter and his life with deaf people have allowed him to accept this challenge with the help of two deaf workgroups and of spiritual counsellor, Rev. Fr. Gino Grenson. The basic vocabulary is based on the sign language book ‘Woord en Gebaar, 1200 dovengebaren’, which was published for the first time in 1983 and behind which I was the driving force. This new and improved list of words has about 1600 entries, is bilingual and illustrated with hand-drawn signs. The English translation is primarily meant to offer a helping hand to the deaf communities in developing countries.
The book also contains a number of articles explaining sign language and the use of body language with tips for interpreters. Signs for the fixed prayers of Holy Mass have also been included, in addition to a few religious hymns.

Maurice Buyens fc (° 1940), zoon van dove ouders, is lid van de Congregatie Broeders van Liefde. Hij was jarenlang leraar en algemeen directeur van het KOC Sint-Gregorius in Gentbrugge. Hij was de laatste Algemene Secretaris van Navekados (Nationaal Verbond van Katholieke Doofstommen), medeoprichter van Fevlado Federatie van Vlaamse Dovenverenigingen, medestichter en drijvende kracht van de opleiding ‘Tolk voor Doven’ in Gent en van het ‘Dovencentrum Emmaüs’ in Ledeberg-Gent.

On the author:
Maurice Buyens, F.C. (° 1940), the son of deaf parents is a Brother of Charity. For many years, he was a teacher and the general director of KOC Sint-Gregorius in Gentbrugge. He was the last general secretary of Navekados (National Federation of Catholic Deaf-Mutes), co-founder of Fevlado (Federation of Flemish Deaf Organisations), co-founder and driving force behind the sign language interpretation course in Ghent and the Emmaus Centre for the Deaf in Ledeberg, Ghent.

Kinderen hebben vaak moeite met aandachtig werken aan een opdracht. Analoog aan de veelgebruikte zelfinstructiemethode met de beertjes van Meichenbaum leert Timbo kinderen stap voor stap hoe ze op een eenvoudige en doeltreffende manier een opdracht tot een goed einde kunnen brengen. Zo leren ze probleemoplossend denken.

De Timbomethode voegt een eerste fundamentele stap toe, namelijk ‘Eerst aandachtig lezen en goed luisteren’. Met ‘Het verhaal van Timbo’, het Timbolied, lessen en werkbladen wordt op een speelse manier met de kinderen gewerkt rond het efficiënt aanpakken van een opdracht.

De Timbomethode bestaat uit een basis- en een werkboek. In dit basisboek vindt u de werkwijze, uitgewerkte oefenlessen, het verhaal van Timbo en het Timbolied met te downloaden audiobestand.

Dennis Sysmans werkte als leerkracht en zorgcoördinator in het basisonderwijs. Momenteel is hij consulent projectcoaching voor Inwerking te Antwerpen.

De hele geschiedenis door proberen kunstenaars, filosofen, pedagogen en wetenschappers te begrijpen hoe ons brein erin slaagt muziek te ‘denken’ en dit denken te synchroniseren met duizenden feilloos gecoördineerde spierbewegingen. Nogal wat onderzoekers zien een parallel met taal: net zoals spreken wordt musiceren ‘in realtime’ syntactisch gestuurd zonder al te veel bemoeienissen van ons bewustzijn en leren we het spelenderwijs, op het gehoor en uit het geheugen. Met een minimum aan klanken weerspiegelen we onszelf en de wereld. Worden we als componisten geboren? Tot ver in de 18de eeuw blijft expertise het product van creatieve werkvormen en getuigt de professionaliteit van de oude balans tussen improvisatie, compositie en ‘score performance’.
Pas vanaf het wijdverbreid beschikbaar worden van gedrukte muziek en het (gelijktijdig) ontstaan van de nationale conservatoria worden creatieve, reproductieve en theoretische vaardigheden geleidelijk aan structureel gescheiden. Uitvoerders, toehoorders, componisten en theoretici worden aparte categorieën. Het nagenoeg verdwijnen van muzikale creativiteit, een zwak ontwikkeld gehoor, een onbetrouwbaar geheugen, een verstoorde beleving en zelfs onwaarachtigheid vormen sindsdien de typische pathologie van generaties hooggeschoolde uitvoerende musici. Na jaren ‘teaching research’ met kinderen en volwassenen concluderen de auteurs dat de gangbare muziekagogiek niet compatibel is met de manier waarop het menselijk brein muziek verwerkt. In dit boek zetten zij ‘leren musiceren’ onvermijdelijk in een evolutionair perspectief. Muziek komt niet van de goden, maar zit net als taal van bij de geboorte in het brein gebakken. Het boek wil musici en pedagogen opnieuw op het spoor van de klank zetten. Het toont aan dat een creatief-auditieve omgang met de muzikale bouwstenen onmisbaar is in de groei naar muzikale expertise, artistieke integriteit en zelfredzaamheid.

Lieven Strobbe is leraar orgel en creatief klavier aan het Lemmensinstituut in Leuven en de Stedelijke Academie voor Muziek en Woordkunst in Ekeren.
Hans Van Regenmortel is leraar viool en ensemblespel, en pedagogisch coördinator aan de Stedelijke Academie voor Muziek, Woord en Dans in Turnhout.