Spinhuis

"Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen. In deze oude Nederlandse volkswijsheid is een belangrijk aspect van het samenleven van mensen met verschillende geloofsopvattingen vastgelegd. Kerkelijke tegenstellingen hebben het leven van veel Nederlanders en hun onderlinge relaties bepaald. Er zijn huwelijken door verhinderd, families uiteengevallen en politieke partijen ontstaan. Dit boek gaat over zulke tegenstellingen. Het behandelt de samenhang tussen de ontwikkeling van kerkgenootschappen in een dorp en de ontwikkeling van de dorpsgemeenschap als geheel.
De volgende vragen staan daarbij centraal: Waarom ontstond in de tweede helft van de 19de eeuw een nieuwe godsdienstige groepering in een protestants veetelersdorp en welke gevolgen had dit voor de sociale verhoudingen binnen dat dorp? Hoe ontwikkelden zich daarna die nieuwe groepering, de oude waaruit zij voortkwam en de dorpsfiguratie als geheel?"

Er is geen betere omschrijving voor deze nieuwe, op de spelling na ongewijzigde herdruk van een ‘klassieker’ uit de Nederlandse antropologie en de Nederlandse geschiedschrijving over godsdienstige relaties in de Alblasserwaard uit 1977, dan deze eerste alinea’s uit het boek.
Deze studie stond (en staat) model voor talrijke andere studies over de relatie tussen de godsdienstige en de politieke en economische ontwikkelingen in een regio, en over de gevolgen van de toenemende integratie van een dorp in een groter - nationaal - verband.

De studie heeft in de loop van de tijd niets aan kwaliteit en charme ingeboet.

De geschiedschrijving van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt sinds een jaar of tien gedomineerd door de vraag waarom uit ons land vergeleken met de andere bezette West-Europese landen zo veel joden zijn weggevoerd. Over deze ''Nederlandse paradox'' buigen zich in deze bundel sociologen en politicologen. Zij hebben de reeds bekende gegevens met nieuwe ogen bekeken en komen daardoor tot verrassende uitkomsten: alle bijdragen bevatten pogingen tot het komen tot antwoorden op waarom-vragen. Door de betrokkenen in te delen in daders, slachtoffers en omstanders openen zij de mogelijkheid de uitkomst van de vervolging niet uitsluitend te wijten aan de wil en bedoeling van de bezetter.Aan de orde komen een vergelijking met de situatie in Frankrijk (met als belangrijkste conclusie dat landenvergelijkend onderzoek zijn beperkingen heeft); het aandeel van de Nederlandse ambtelijke instanties in de uitvoering van de anti-joodse maatregelen; de rol van de NSB; de hulp en de omvang van het georganiseerde verzet en de sociale situatie en het handelen van de joden zelf.Veel van de vergelijkende studies in deze bundel hebben de gemeente als eenheid van analyse. Daarmee verschuift het perspectief van het generaliserende landelijk niveau naar het lokale niveau. Het verloop en de achtergronden van jodenvervolging blijken dan rijker geschakeerd dan vaak gedacht. Deze verschuiving in perspectief maakt ook duidelijk dat veel van wat in de Nederlandse historiografie van de jodenvervolging doorgaat voor landelijke studies bij nader inzien vrijwel uitsluitend over Amsterdam blijkt te gaan.De bundel is een voorbeeld van samenwerking tussen historici en sociologen en politicologen, een voorbeeld dat in staat stelt te bepalen hoe substantieel de vaak verkondigde theoretische, methodische en technische verschillen zijn tussen de sociale en de historische wetenschappen.De in deze bundel gepresenteerde opmerkelijke resultaten van een nieuwe kijk op bekend materiaal openen nieuwe perspectieven voor onderzoek naar vergelijkbare situaties elders.

Van Antilliaanse immigranten werd verwacht dat zij weinig problemen zouden hebben zich aan te passen aan de Nederlandse samenleving, maar niets bleek minder waar. De slechte aansluiting tussen de Antilliaanse en de Nederlandse samenleving kan als een van de diepingrijpende oorzaken voor de problemen van veel Antillianen in Nederland worden beschouwd.
Hans van Hulst heeft in deze studie voor het ministerie van V.W.S. die verschillen nauwgezet in kaart gebracht

Mariavereringen trekken nog steeds duizenden gelovigen. ‘Verschijningen’ van de Vrouwe houdt eveneens duizenden in de ban. Maar wie is deze vrouw die in deze tijden van secularisering en ontkerkelijking zoveel gelovigen in binnen- en buitenland op de been weet te krijgen. De antropologe Ester Kruk, zelf opgegroeid in een protestants milieu, nam als vrijwilligster deel aan de organisatie van gebedsdagen en sprak uitgebreid met bezoekers van zulke manifestaties en veel andere betrokkenen, en probeert dit mysterie te ontrafelen.