Wanneer je een muziekleraar vraagt of hij zichzelf als ‘onderzoeker’ ziet, is het antwoord wellicht negatief. Het begrip ‘onderzoek’ wordt doorgaans geassocieerd met wetenschap en met de academische wereld, niet met de onderwijspraktijk. Bovendien hebben leraren het al druk genoeg.
De laatste jaren is er steeds meer belangstelling voor de ‘leraar als onderzoeker’. Het gaat dan onder meer over het toepassen van resultaten van (wetenschappelijk) onderzoek, het reflecteren en ter discussie stellen van het eigen functioneren, het zicht krijgen op en bevragen van de eigen beroepsopvattingen, maar ook het uitvoeren van eigen praktijkonderzoek.
Het uitgangspunt van dit boek is dat praktijkonderzoek niet vrijblijvend is, maar aan de kern van een (volwaardig) professioneel leraarschap raakt. Het reflecteren over de onderwijspraktijk en het opzetten van eigen onderzoek zou vanzelfsprekend moeten zijn voor een ‘volbloed’ muziekleraar. Het boek is een ‘ticket to ride’, een ‘kaartje’ voor een verkennende rit in het boeiende domein van praktijkonderzoek in muziekeducatie, maar het kan ook een ‘gids’ zijn die de lezer onder de arm kan houden bij het uitvoeren van eigen onderzoek. Het wil een open en uitnodigende inspiratiegids of handreiking zijn voor de leraar (in opleiding).

Adri de Vugt studeerde Schoolmuziek, Pedagogiek en Onderwijskunde. Hij werkt aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag als docent onderwijs- en muziekpedagogiek.
Tine Castelein studeerde Muziekpedagogie. Ze is doctoraatsassistent aan LUCA School of Arts campus Lemmens in Leuven en leraar in het deeltijds kunstonderwijs.
Thomas De Baets studeerde Muziekpedagogie. Hij is doctor in de Kunsten en doceert aan LUCA School of Arts campus Lemmens in Leuven, waar hij verantwoordelijk is voor de educatieve muziekopleidingen.

Veel is er de laatste jaren te doen rond de heraanleg van de leien en de vernieuwing van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen. In dit kader wordt in een eerste artikel aandacht geschonken aan de opgravingen van belangrijke onderdelen van de zestiende-eeuwse citadel, die gedurende eeuwen het stadsbeeld van het zuiden van de stad domineerde. In een tweede bijdrage wordt een vergeten bron voor de geschiedenis van Antwerpen voor de schijnwerpers geworpen:
een manuscript dat nooit eerder gepubliceerd iconografisch materiaal bevat.
Een mooi overzicht van de spectaculaire ontwikkeling van de Antwerpse pers gedurende de negentiende eeuw wordt in een volgende bijdrage beschreven.
In een vierde artikel wordt uitvoerig toegelicht dat Antwerpen naar het einde van de negentiende eeuw de belangrijkste haven was in Europa wat de invoer van graan en de handel ervan betreft.
Een laatste bijdrage in het jaarboek beschrijft nauwkeurig hoe de Antwerp Waterworks Cy Ltd, een Engelse maatschappij die als eerste voor de waterbevoorrading van de stad Antwerpen en de haven zorgde, tijdens de moeilijke jaren van de Eerste Wereldoorlog haar taak opnam.
Kronieken over de werking van het Genootschap voor Antwerpse Geschiedenis, van de Antwerpse erfgoedbibliotheken, het onroerend erfgoed van de stad Antwerpen en de talrijke Antwerpse musea ronden het jaarboek af.

De structuren van de orthopedagogische zorg en ondersteuning voor kinderen en jongeren in kwetsbare leefsituaties in Vlaanderen zijn ingrijpend veranderd. Niet alleen hertekende de Integrale Jeugdhulp de toegang tot en organisatie van het hulpverleningslandschap voor minderjarigen, ook de afzonderlijke sectoren ondergingen een aantal grondige wijzigingen. De sector Jongerenwelzijn, die tussenkomt in situaties van verontrusting, evolueerde naar een meer vraaggerichte en modulair georganiseerde jeugdhulp.
Het M-decreet zorgde voor een ommekeer in het onderwijs aan kinderen en jongeren met specifieke leerbehoeften, waardoor redelijke aanpassingen en inclusie voortaan de norm zijn. De begeleiding en ondersteuning van personen met een beperking vertrekt sinds kort vanuit de inschaling van zorgen ondersteuningsbehoeften en persoonsvolgende financiering. Binnen de geestelijke gezondheidszorg werden de Vlaamse bevoegdheden aanzienlijk uitgebreid en staan de-institutionalisering en vermaatschappelijking van de zorg centraal. De erkenning van het statuut van ‘klinisch orthopedagoog’ als gezondheidsberoep opent tenslotte heel wat perspectieven voor (toekomstige) orthopedagogen en een meer kwaliteitsvolle geestelijke gezondheidszorg. Deze en andere evoluties binnen het orthopedagogische werkveld worden in dit boek belicht, aan de hand van een overzicht van de historiek, huidige zorgorganisatie en op til zijnde veranderingen in vier sectoren: jongerenwelzijn, onderwijs voor leerlingen met specifieke leerbehoeften, zorg en ondersteuning voor personen met een beperking en de geestelijke gezondheidszorg. Hierbij worden de belangrijkste gemeenschappelijke tendensen en sectoroverschrijdende evoluties beschreven, zoals de Integrale Jeugdhulp en erkenning van de ‘klinisch orthopedagoog’, die het uitzicht van het orthopedagogisch werkveld in de toekomst zullen bepalen.

Wouter Vanderplasschen is hoofddocent Orthopedagogiek aan de Universiteit Gent (UGent). Stijn Vandevelde en Sarah De Pauw zijn als docent verbonden aan dezelfde vakgroep, waar Lore Van Damme als postdoctoraal onderzoeker werkt. Claudia Claes is gastprofessor bij de vakgroep Orthopedagogiek van de UGent en decaan van de Faculteit Mens en Welzijn van de Hogeschool Gent (HoGent).