De zes hamerslagen van de westerse rationaliteit. Van speculatief denken tot baanbrekende wetenschap
Dit boek schetst het unieke parcours van de westerse rationaliteit. Waarom heeft het zich hier kunnen voordoen en waarom niet eerder of later in andere, soms verder ontwikkelde culturen? Hoe kon het gebeuren dat ruim zesentwintig eeuwen geleden in Griekenland, in een tijdspanne van nauwelijks honderd jaar en in een gemeenschap van slechts enkele duizenden zielen, zowel de dialectische filosofie, de formele logica als de deductieve wiskunde werden geboren? Bovendien gebeurde dit zonder ambitie op enig praktisch nut maar louter voor het intellectuele genoegen van het inzicht. Gedurende meer dan twee millennia zal dit esoterische gedachtegoed, met zijn dualistische opdeling van het bestaan in een minderwaardige zintuiglijke wereld en de verheven oorden van de geest, bewaard blijven in een aangepaste of geïntegreerde versie. Om dan, door allerlei omstandigheden plots bevrijd van het metafysische en dogmatische kader, door de combinatie van waarnemen en denken, van inductie en deductie, een vruchtbare wetenschappelijke methode te ontwikkelen, die in nauwelijks drie eeuwen de beschaving drastisch zou veranderen, om ten slotte uit te monden in de schokgolven van de industrialisatie en de informatica. Een fascinerende geschiedenis met kritische contingente momenten die ook een ander verloop had kunnen kennen. Dit verhaal gaat dus over de precaire samenhang van geschiedenis, filosofie en wetenschap en de impact ervan op onze huidige samenleving.
Indien het zo is dat kennis ingebed is in een maatschappij en indien het zo
is dat maatschappijen in hun ontwikkeling niet door ‘zuivere’ wetmatigheden
gedicteerd worden, dan is het duidelijk dat contingentie een sleutelbegrip
wordt: het is zo gegaan maar het had evengoed iets helemaal anders kunnen
zijn. “Wat zou er gebeurd zijn indien …?” is de kenmerkende vraag in dit verband.
(Uit het voorwoord van Jean Paul van Bendegem)
Rik Verhulst was leraar en docent wiskunde aan het H. Pius X Instituut en later lector wiskunde aan de lerarenopleiding van de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen. In zijn cursus integreerde hij geschiedenis van wiskunde, wetenschap en filosofisch denken. Zijn interesse voor de samenhang van deze domeinen komt in dit boek tot uiting. Hij is ook de auteur van ‘In de ban van wiskunde. Het cultuurverschijnsel mathematica in beschaving, kunst, natuur en leven’ (Garant, 2006; 2008).
De zes hamerslagen van de westerse rationaliteit. Van speculatief denken tot baanbrekende wetenschap
Dit boek schetst het unieke parcours van de westerse rationaliteit. Waarom heeft het zich hier kunnen voordoen en waarom niet eerder of later in andere, soms verder ontwikkelde culturen? Hoe kon het gebeuren dat ruim zesentwintig eeuwen geleden in Griekenland, in een tijdspanne van nauwelijks honderd jaar en in een gemeenschap van slechts enkele duizenden zielen, zowel de dialectische filosofie, de formele logica als de deductieve wiskunde werden geboren? Bovendien gebeurde dit zonder ambitie op enig praktisch nut maar louter voor het intellectuele genoegen van het inzicht. Gedurende meer dan twee millennia zal dit esoterische gedachtegoed, met zijn dualistische opdeling van het bestaan in een minderwaardige zintuiglijke wereld en de verheven oorden van de geest, bewaard blijven in een aangepaste of geïntegreerde versie. Om dan, door allerlei omstandigheden plots bevrijd van het metafysische en dogmatische kader, door de combinatie van waarnemen en denken, van inductie en deductie, een vruchtbare wetenschappelijke methode te ontwikkelen, die in nauwelijks drie eeuwen de beschaving drastisch zou veranderen, om ten slotte uit te monden in de schokgolven van de industrialisatie en de informatica. Een fascinerende geschiedenis met kritische contingente momenten die ook een ander verloop had kunnen kennen. Dit verhaal gaat dus over de precaire samenhang van geschiedenis, filosofie en wetenschap en de impact ervan op onze huidige samenleving.
Indien het zo is dat kennis ingebed is in een maatschappij en indien het zo
is dat maatschappijen in hun ontwikkeling niet door ‘zuivere’ wetmatigheden
gedicteerd worden, dan is het duidelijk dat contingentie een sleutelbegrip
wordt: het is zo gegaan maar het had evengoed iets helemaal anders kunnen
zijn. “Wat zou er gebeurd zijn indien …?” is de kenmerkende vraag in dit verband.
(Uit het voorwoord van Jean Paul van Bendegem)
Rik Verhulst was leraar en docent wiskunde aan het H. Pius X Instituut en later lector wiskunde aan de lerarenopleiding van de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen. In zijn cursus integreerde hij geschiedenis van wiskunde, wetenschap en filosofisch denken. Zijn interesse voor de samenhang van deze domeinen komt in dit boek tot uiting. Hij is ook de auteur van ‘In de ban van wiskunde. Het cultuurverschijnsel mathematica in beschaving, kunst, natuur en leven’ (Garant, 2006; 2008).
In de ban van wiskunde. Het cultuurverschijnsel mathematica in beschaving, kunst, natuur en leven
Wilt u weten wat een zonnebloem prijsgeeft over de getallen van Fibonacci?
Hoe wiskunde zelfs de schoonheid van taal zichtbaar maakt?
Wat grote kunstwerken en de beweging van het embryo in de baarmoeder gemeen hebben?
Popularisering van wetenschap is volop in de belangstelling. Veelal betreft het dan het domein van de toegepaste wetenschappen. Wiskunde, koningin en moeder van alle wetenschappen, is daar zelden bij. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de wijdverbreide zoetwatervrees voor die boeman van het schoolse verleden. De meeste vulgarisatiewerken over wiskunde beperken zich dan ook veelal tot specifieke onderwerpen van geschiedkundige of aanschouwelijke aard. Dit boek wil juist een breder panorama laten zien van het intrinsieke karakter van de wiskundige methodiek en dat voor een ruim publiek. Tegelijk wil het ook de maatschappelijke en culturele relevantie van wiskunde onder de aandacht brengen.
Het boek richt zich in de eerste plaats tot iedereen die wil weten wat je nu kunt met wiskunde. Zeker ook wie met negatieve vooringenomenheid tegen het vak aankijkt wegens nare schoolervaringen. Het wil hem vooral de natuurlijke en creatieve kant van logisch denken tonen. Maar het is evenzeer bedoeld voor de wiskundeliefhebbers. Wie begaan is met de promotie van het vak, vindt in de gegeven voorbeelden ongetwijfeld inspiratie en ruimere achtergrond. De concrete inhouden vergen weinig meer dan wat elementaire begrippen uit de middelbare school en zijn ook voor de gewone ‘toerist’ toegankelijk gemaakt en vergezeld door talrijke tekeningen en afbeeldingen. Erg boeiend maakt het boek duidelijk hoe rijk wiskunde is, hoeveel wiskunde met het leven van elke dag te maken heeft, hoezeer wiskunde cultuur is.
''Dit werk is één lange en rijk geïllustreeerde ode aan de moeder van alle wetenschappen.''
(Gazet van Antwerpen)
De auteur slaagt er hier in om een systematisch overzicht van zijn vak te presenteren dat uitstekend gekruid is met historische, anekdotische en filosofische randinformatie.''
(Knack)
Rik Verhulst is hoofdauteur van diverse studieboeken, o.a. de legendarische reeks Wis en kundig. Hij was leraar aan het H. Pius X-Instituut en doceerde aan de Lerarenopleiding van de Karel de Grote-Hogeschool in Antwerpen. Nadrukkelijk stond hij op de barricaden van de vernieuwing van het wiskunde-onderwijs.
In de ban van wiskunde. Het cultuurverschijnsel mathematica in beschaving, kunst, natuur en leven
Wilt u weten wat een zonnebloem prijsgeeft over de getallen van Fibonacci?
Hoe wiskunde zelfs de schoonheid van taal zichtbaar maakt?
Wat grote kunstwerken en de beweging van het embryo in de baarmoeder gemeen hebben?
Popularisering van wetenschap is volop in de belangstelling. Veelal betreft het dan het domein van de toegepaste wetenschappen. Wiskunde, koningin en moeder van alle wetenschappen, is daar zelden bij. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de wijdverbreide zoetwatervrees voor die boeman van het schoolse verleden. De meeste vulgarisatiewerken over wiskunde beperken zich dan ook veelal tot specifieke onderwerpen van geschiedkundige of aanschouwelijke aard. Dit boek wil juist een breder panorama laten zien van het intrinsieke karakter van de wiskundige methodiek en dat voor een ruim publiek. Tegelijk wil het ook de maatschappelijke en culturele relevantie van wiskunde onder de aandacht brengen.
Het boek richt zich in de eerste plaats tot iedereen die wil weten wat je nu kunt met wiskunde. Zeker ook wie met negatieve vooringenomenheid tegen het vak aankijkt wegens nare schoolervaringen. Het wil hem vooral de natuurlijke en creatieve kant van logisch denken tonen. Maar het is evenzeer bedoeld voor de wiskundeliefhebbers. Wie begaan is met de promotie van het vak, vindt in de gegeven voorbeelden ongetwijfeld inspiratie en ruimere achtergrond. De concrete inhouden vergen weinig meer dan wat elementaire begrippen uit de middelbare school en zijn ook voor de gewone ‘toerist’ toegankelijk gemaakt en vergezeld door talrijke tekeningen en afbeeldingen. Erg boeiend maakt het boek duidelijk hoe rijk wiskunde is, hoeveel wiskunde met het leven van elke dag te maken heeft, hoezeer wiskunde cultuur is.
''Dit werk is één lange en rijk geïllustreeerde ode aan de moeder van alle wetenschappen.''
(Gazet van Antwerpen)
De auteur slaagt er hier in om een systematisch overzicht van zijn vak te presenteren dat uitstekend gekruid is met historische, anekdotische en filosofische randinformatie.''
(Knack)
Rik Verhulst is hoofdauteur van diverse studieboeken, o.a. de legendarische reeks Wis en kundig. Hij was leraar aan het H. Pius X-Instituut en doceerde aan de Lerarenopleiding van de Karel de Grote-Hogeschool in Antwerpen. Nadrukkelijk stond hij op de barricaden van de vernieuwing van het wiskunde-onderwijs.
