Is dan alles relatief?
Het probleem van het relativisme is op de meest dringende wijze aan de
orde in tijden van overgang en verandering. Geen wonder dat het één
van de opvallendste kenmerken is van de zogeheten postmoderne tijd
waarin snelle en diepgaande veranderingen en transformaties schering
en inslag zijn. Een groeiend aantal tijdgenoten vindt het evident dat er
niet één waarheid is, maar meerdere waarheden, afhankelijk van tijd,
plaats en cultuur. De doorsnee relativist vraagt zich zelden af waarop
zijn stellingname in feite berust. Nog minder is hij op de hoogte van
het feit dat een aantal kritische bemerkingen kan worden gemaakt bij
de relativistische overtuigingen en argumentaties.
De bedoeling van dit boek is de lezer aan te sporen zich nader te bezinnen
over de keuze die hij heeft gemaakt en kennis te nemen van de
kritische vragen die daarbij kunnen worden gesteld. Het relativisme is
immers alles behalve een eenduidige entiteit. Het is een buitengewoon
complex fenomeen. In de hedendaagse cultuur neemt het verschillende
vormen aan in de sociologie, de geschiedenis, de filosofie, de antropologie,
het dagelijkse leven. Is het relativisme de definitieve, boven alle
twijfel verheven waarheid waartegen geen enkele kritiek is opgewassen
of zijn er goede redenen om dat te betwijfelen?
“Opnieuw een buitengewoon rijk boek van prof. em. dr. Valeer Neckebrouck,
rijk aan informatie en aan insider inzicht over de nauwe band
tussen het heersende hedendaagse relativisme en de ontwikkelingsgang
van de culturele antropologie. Het prijzenswaardige doel, door de auteur
gesteld in het voorwoord, is aan te tonen – ook voor een breed publiek –
dat het cultuurrelativisme niet evident is, hoewel het vandaag zo wordt
gesteld en opgevat, zowel binnen als buiten de academische wereld. Een
helder boek, een plezier ook om te lezen.” - Prof. em. dr. Herman De Dijn
Valeer Neckebrouck, doctor in de sociale en culturele antropologie en doctor in de theologie, is emeritus hoogleraar aan de KU Leuven. Hij doceerde aan de Universiteit van Tilburg en was gastprofessor aan de Universidad Intercontinental van Mexico-stad. Hij deed jarenlang etnografisch onderzoek in verschillende landen van Afrika en Latijns- Amerika. Hij is auteur van een dertigtal boeken, etnografische monografieën en theologische essays.
Is dan alles relatief?
Het probleem van het relativisme is op de meest dringende wijze aan de
orde in tijden van overgang en verandering. Geen wonder dat het één
van de opvallendste kenmerken is van de zogeheten postmoderne tijd
waarin snelle en diepgaande veranderingen en transformaties schering
en inslag zijn. Een groeiend aantal tijdgenoten vindt het evident dat er
niet één waarheid is, maar meerdere waarheden, afhankelijk van tijd,
plaats en cultuur. De doorsnee relativist vraagt zich zelden af waarop
zijn stellingname in feite berust. Nog minder is hij op de hoogte van
het feit dat een aantal kritische bemerkingen kan worden gemaakt bij
de relativistische overtuigingen en argumentaties.
De bedoeling van dit boek is de lezer aan te sporen zich nader te bezinnen
over de keuze die hij heeft gemaakt en kennis te nemen van de
kritische vragen die daarbij kunnen worden gesteld. Het relativisme is
immers alles behalve een eenduidige entiteit. Het is een buitengewoon
complex fenomeen. In de hedendaagse cultuur neemt het verschillende
vormen aan in de sociologie, de geschiedenis, de filosofie, de antropologie,
het dagelijkse leven. Is het relativisme de definitieve, boven alle
twijfel verheven waarheid waartegen geen enkele kritiek is opgewassen
of zijn er goede redenen om dat te betwijfelen?
“Opnieuw een buitengewoon rijk boek van prof. em. dr. Valeer Neckebrouck,
rijk aan informatie en aan insider inzicht over de nauwe band
tussen het heersende hedendaagse relativisme en de ontwikkelingsgang
van de culturele antropologie. Het prijzenswaardige doel, door de auteur
gesteld in het voorwoord, is aan te tonen – ook voor een breed publiek –
dat het cultuurrelativisme niet evident is, hoewel het vandaag zo wordt
gesteld en opgevat, zowel binnen als buiten de academische wereld. Een
helder boek, een plezier ook om te lezen.” - Prof. em. dr. Herman De Dijn
Valeer Neckebrouck, doctor in de sociale en culturele antropologie en doctor in de theologie, is emeritus hoogleraar aan de KU Leuven. Hij doceerde aan de Universiteit van Tilburg en was gastprofessor aan de Universidad Intercontinental van Mexico-stad. Hij deed jarenlang etnografisch onderzoek in verschillende landen van Afrika en Latijns- Amerika. Hij is auteur van een dertigtal boeken, etnografische monografieën en theologische essays.
Etty Hillesum en het pad naar zelfverwerkelijking. Reeks: Etty Hillesum Studies nr. 9
Eén van de fascinerende aspecten van de nagelaten geschriften van Etty
Hillesum is de manier waarop zij zich in een uiterst hachelijke situatie
en in een verbazend hoog tempo innerlijk heeft kunnen ontwikkelen
tot een persoonlijkheid die zich vanuit een diepgaande zelfreflectie op
andere mensen betrokken weet.
Een manier om het pad naar zelfverwerkelijking, dat Etty Hillesum in
de periode 1941-1943 is gegaan, in kaart te brengen is te letten op de persoonlijke
voornaamwoorden die zij in haar dagboeken gebruikt. Gaandeweg
verplaatste zij zich vanuit het ‘ik’ in een ‘jij’ en een ‘men’ – om
ten slotte op te gaan in een ‘wij’. Een andere aanpak is om haar ideeën
te vergelijken met die van de Joodse psychiater Viktor Frankl. Beiden
bewogen zich in het spanningsveld tussen vrijheid en gevangenschap
en wilden in de meest extreme omstandigheden hun menselijkheid niet
opgeven.
De eerlijke zelfreflectie van Etty Hillesum staat in schril contrast met de
manier waarop nazi’s als kampcommandant Albert Konrad Gemmeker
en de ‘kroonjurist van het Derde Rijk’ Carl Schmitt hun persoonlijke verantwoordelijkheid
probeerden te ontlopen door zich voor te doen als een
speelbal van het lot. Niettemin had de Bulgaars-Franse filosoof Tzvetan
Todorov naast bewondering ook kritiek op Etty Hillesum, omdat zij –
volgens hem – niet in verzet kwam. De vraag is in hoeverre deze kritiek
gegrond is of dat Etty Hillesum een eigen manier had om verzet te
plegen. In dit opzicht kan de vergelijking met de Bijbelse Esther zinvol
zijn. Beide vrouwen kiezen voor hun volk, wanneer dit met uitroeiing
wordt bedreigd.
De serie Etty Hillesum Studies is een uitgave van het Etty Hillesum
Onderzoekscentrum te Middelburg en staat onder redactie van Klaas
A.D. Smelik, Julie Benschop, Lotte Bergen, Marja Clement, Meins G.S.
Coetsier, Gerrit Van Oord en Jurjen Wiersma.
Etty Hillesum en het pad naar zelfverwerkelijking. Reeks: Etty Hillesum Studies nr. 9
Eén van de fascinerende aspecten van de nagelaten geschriften van Etty
Hillesum is de manier waarop zij zich in een uiterst hachelijke situatie
en in een verbazend hoog tempo innerlijk heeft kunnen ontwikkelen
tot een persoonlijkheid die zich vanuit een diepgaande zelfreflectie op
andere mensen betrokken weet.
Een manier om het pad naar zelfverwerkelijking, dat Etty Hillesum in
de periode 1941-1943 is gegaan, in kaart te brengen is te letten op de persoonlijke
voornaamwoorden die zij in haar dagboeken gebruikt. Gaandeweg
verplaatste zij zich vanuit het ‘ik’ in een ‘jij’ en een ‘men’ – om
ten slotte op te gaan in een ‘wij’. Een andere aanpak is om haar ideeën
te vergelijken met die van de Joodse psychiater Viktor Frankl. Beiden
bewogen zich in het spanningsveld tussen vrijheid en gevangenschap
en wilden in de meest extreme omstandigheden hun menselijkheid niet
opgeven.
De eerlijke zelfreflectie van Etty Hillesum staat in schril contrast met de
manier waarop nazi’s als kampcommandant Albert Konrad Gemmeker
en de ‘kroonjurist van het Derde Rijk’ Carl Schmitt hun persoonlijke verantwoordelijkheid
probeerden te ontlopen door zich voor te doen als een
speelbal van het lot. Niettemin had de Bulgaars-Franse filosoof Tzvetan
Todorov naast bewondering ook kritiek op Etty Hillesum, omdat zij –
volgens hem – niet in verzet kwam. De vraag is in hoeverre deze kritiek
gegrond is of dat Etty Hillesum een eigen manier had om verzet te
plegen. In dit opzicht kan de vergelijking met de Bijbelse Esther zinvol
zijn. Beide vrouwen kiezen voor hun volk, wanneer dit met uitroeiing
wordt bedreigd.
De serie Etty Hillesum Studies is een uitgave van het Etty Hillesum
Onderzoekscentrum te Middelburg en staat onder redactie van Klaas
A.D. Smelik, Julie Benschop, Lotte Bergen, Marja Clement, Meins G.S.
Coetsier, Gerrit Van Oord en Jurjen Wiersma.