Partijautonomie in het relatievermogensrecht (E.M. Meijers-reeks)

De vraag of aan de gevolgen van huwelijk en echtscheiding door echtgenoten zelf contractueel
vorm kan worden gegeven, heeft de laatste decennia aan relevantie gewonnen.
De reden hiervoor is met name dat het huwelijk in deze periode aan een voortdurende
relativering onderhevig is geweest en het huwelijksvermogensrecht is geliberaliseerd.
Deze relativering hangt samen met het hoge en nog steeds stijgende aantal echtscheidingen
en met het toenemende aantal paren dat permanent kiest voor de‘nieuwe
burgerlijke staat’ die het ongehuwd samenwonen is geworden. De sterke groei van het
ongehuwd samenwonen heeft tot op heden echter niet geresulteerd in wetgeving. Wel
wordt met regelmaat over de noodzaak daartoe gedebatteerd.

Contractvrijheid speelt een belangrijke rol in het relatievermogensrecht maar dit rechtsbeginsel
heeft in de literatuur merkwaardig genoeg maar weinig aandacht gekregen.
Nader beschouwd moet contractvrijheid worden gezien als een samenstellend onderdeel
van partijautonomie waarbinnen het rechtsbeginsel solidariteit tegenwicht biedt.
Dit onderzoek beschrijft hoe partijautonomie kan worden begrepen in het huwelijksvermogens-
en echtscheidingsrecht. Als rode draad wordt daarbij de vraag gesteld of het
aanstaande echtgenoten geheel vrij staat om het door hen verkozen Ehetyp vorm te geven
in hun huwelijkse voorwaarden. Hiertoe wordt tevens een moderne visie op huwelijkse
voorwaarden geformuleerd.

Een andere belangrijke vraag is welke status contractvrijheid en solidariteit hebben
bij de uitleg door de Hoge Raad van huwelijkse voorwaarden in echtscheidingszaken.
In dit verband wordt de nieuwe ontwikkeling in de Duitse jurisprudentie over de wijze
van beoordeling van huwelijkse voorwaarden beschreven en vervolgens vertaald naar de
Nederlandse context, met het oogmerk de rechter een goed bruikbaar instrument aan te
reiken dat recht doet aan eisen van rechtvaardigheid en rechtszekerheid.
Om een volledig beeld te verwerven is ook een hoofdstuk gewijd aan de contractvrijheid
van ouders met gezamenlijk gezag over een minderjarig kind, waarbij het ouderschapsplan
centraal staat.

Na een korte analyse van enkele recente wetsvoorstellen op het terrein van het huwelijksvermogens-
en echtscheidingsrecht vanuit het perspectief van partijautonomie, sluit
de auteur af met een proeve van een concreet wetsvoorstel voor de invoering van het
civiel partnerschap. Dit eigentijdse relatievermogensrecht zou het klassieke huwelijksvermogensrecht
vervangen en staat ook open voor ongehuwde en niet-geregistreerde
samenwonende partners.

Dit is een boek in de Meijers-reeks. De reeks valt onder verantwoordelijkheid van het
E.M. Meijers Instituut van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit
Leiden. De studie werd verricht in het kader van het facultaire onderzoeksprogramma
Coherent Privaatrecht.