Galênos van Pérgamon: Ars Medica. Nederlandse vertaling van Galênos’ Ars medica met annotaties en een introductorische commentaar

In dit boek wordt een geannoteerde en becommentarieerde Nederlandse vertaling gepresenteerd van het
traktaat Ars medica (Téchnê iatrikê) van Galênós van Pérgamon (129-216 n. Chr.). Weinig artsen hebben
een zó verstrekkende invloed gehad als deze beroemde Hellenistische arts. Zijn gedachtegoed heeft vanaf
het jaar 300 na Chr. de geneeskunde in de Byzantijnse wereld overheerst. Het heeft insgelijks, middels
multipele vertalingen van zijn traktaten, op de wereld van de Islam, en vanaf de twaalfde tot de zeventiende
eeuw evenzeer op de West-Europese geneeskunde een persoonlijke en zelfs zeer nadrukkelijke stempel
gedrukt. Zijn latere volgelingen hebben, vermits ze bij herhaling alleen maar Galênós’ conclusies hebben
doorgegeven en het door hem voorgelegd empirisch bewijsmateriaal en de hierbij gehanteerde procedures
onbesproken hebben gelaten, (wellicht ongewild) een bijdrage geleverd tot het totstandkomen van een beeld
van Galênós als “dogmatisch en autoritair theoreticus”, die een verlammende rem op de ontwikkeling van
het medisch denken zou hebben gezet tot aan het begin van de Renaissance. Recent hebben tal van geleerden,
vooral sinds het herontdekken van heel wat van zijn werken in Arabische vertaling, een bijdrage geleverd
tot zijn (volstrekt legitieme) rehabilitatie als arts, filosoof, grammaticus én ethicus.

De Ars medica is een van de belangrijkste werken die Galênós uit zijn schrijfhout heeft laten komen. Dit
traktaat is op late leeftijd tot stand gekomen, vermoedelijk na 193, en verschaft een opsomming van de meest
essentiële elementen uit zijn ziekteleer. Het heeft, gezien de talrijke verwijzingen naar andere galenische
geschriften, zowel het karakter van een “introductie” (eisagôgê) tot zijn volumineus oeuvre als van een
beknopte inhoud (súnopsis) van zijn talrijke bevindingen inzake de humane pathologie. De Ars medica werd
door medische studenten gebruikt vanaf de vierde eeuw en maakte in de twaalfde eeuw deel uit van de
Articella, het complex samenraapsel van medische teksten die in de Middeleeuwen en Renaissance de
eigenlijke basis hebben gevormd van het universitair medisch curriculum.

Jan Godderis is gewoon hoogleraar aan de Faculteit der Geneeskunde van de K.U.Leuven. Hij doceert er
de vakken psychiatrie, geschiedenis van de geneeskunde en cultuurgeschiedenis van de seksualiteit.