De zes hamerslagen van de westerse rationaliteit. Van speculatief denken tot baanbrekende wetenschap

Dit boek schetst het unieke parcours van de westerse rationaliteit. Waarom
heeft het zich hier kunnen voordoen en waarom niet eerder of later in andere,
soms verder ontwikkelde culturen? Hoe kon het gebeuren dat ruim zesentwintig
eeuwen geleden in Griekenland, in een tijdspanne van nauwelijks honderd
jaar en in een gemeenschap van slechts enkele duizenden zielen, zowel de
dialectische filosofie, de formele logica als de deductieve wiskunde werden geboren?
Bovendien gebeurde dit zonder ambitie op enig praktisch nut maar louter
voor het intellectuele genoegen van het inzicht. Gedurende meer dan twee
millennia zal dit esoterische gedachtegoed, met zijn dualistische opdeling van
het bestaan in een minderwaardige zintuiglijke wereld en de verheven oorden
van de geest, bewaard blijven in een aangepaste of geïntegreerde versie. Om dan,
door allerlei omstandigheden plots bevrijd van het metafysische en dogmatische
kader, door de combinatie van waarnemen en denken, van inductie en deductie,
een vruchtbare wetenschappelijke methode te ontwikkelen, die in nauwelijks drie
eeuwen de beschaving drastisch zou veranderen, om ten slotte uit te monden in
de schokgolven van de industrialisatie en de informatica. Een fascinerende geschiedenis
met kritische contingente momenten die ook een ander verloop had
kunnen kennen. Dit verhaal gaat dus over de precaire samenhang van geschiedenis,
filosofie en wetenschap en de impact ervan op onze huidige samenleving.

Indien het zo is dat kennis ingebed is in een maatschappij en indien het zo
is dat maatschappijen in hun ontwikkeling niet door ‘zuivere’ wetmatigheden
gedicteerd worden, dan is het duidelijk dat contingentie een sleutelbegrip
wordt: het is zo gegaan maar het had evengoed iets helemaal anders kunnen
zijn. “Wat zou er gebeurd zijn indien …?” is de kenmerkende vraag in dit verband.
(Uit het voorwoord van Jean Paul van Bendegem)

Rik Verhulst was leraar en docent wiskunde aan het H. Pius X
Instituut en later lector wiskunde aan de lerarenopleiding van
de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen. In zijn cursus integreerde
hij geschiedenis van wiskunde, wetenschap en filosofisch
denken. Zijn interesse voor de samenhang van deze domeinen
komt in dit boek tot uiting. Hij is ook de auteur van ‘In
de ban van wiskunde. Het cultuurverschijnsel mathematica in
beschaving, kunst, natuur en leven’ (Garant, 2006; 2008).