De zes hamerslagen van de westerse rationaliteit. Van speculatief denken tot baanbrekende wetenschap

Dit boek schetst het unieke parcours van de westerse rationaliteit. Waaromheeft het zich hier kunnen voordoen en waarom niet eerder of later in andere,soms verder ontwikkelde culturen? Hoe kon het gebeuren dat ruim zesentwintigeeuwen geleden in Griekenland, in een tijdspanne van nauwelijks honderdjaar en in een gemeenschap van slechts enkele duizenden zielen, zowel dedialectische filosofie, de formele logica als de deductieve wiskunde werden geboren?Bovendien gebeurde dit zonder ambitie op enig praktisch nut maar loutervoor het intellectuele genoegen van het inzicht. Gedurende meer dan tweemillennia zal dit esoterische gedachtegoed, met zijn dualistische opdeling vanhet bestaan in een minderwaardige zintuiglijke wereld en de verheven oordenvan de geest, bewaard blijven in een aangepaste of geïntegreerde versie. Om dan,door allerlei omstandigheden plots bevrijd van het metafysische en dogmatischekader, door de combinatie van waarnemen en denken, van inductie en deductie,een vruchtbare wetenschappelijke methode te ontwikkelen, die in nauwelijks drieeeuwen de beschaving drastisch zou veranderen, om ten slotte uit te monden inde schokgolven van de industrialisatie en de informatica. Een fascinerende geschiedenismet kritische contingente momenten die ook een ander verloop hadkunnen kennen. Dit verhaal gaat dus over de precaire samenhang van geschiedenis,filosofie en wetenschap en de impact ervan op onze huidige samenleving.

Indien het zo is dat kennis ingebed is in een maatschappij en indien het zois dat maatschappijen in hun ontwikkeling niet door ‘zuivere’ wetmatighedengedicteerd worden, dan is het duidelijk dat contingentie een sleutelbegripwordt: het is zo gegaan maar het had evengoed iets helemaal anders kunnenzijn. “Wat zou er gebeurd zijn indien …?” is de kenmerkende vraag in dit verband.
(Uit het voorwoord van Jean Paul van Bendegem)