Seven manieren van minnen. Gewikt en gewogen. Beatrijs van Nazareth, Helvicus Theutonicus, Meister Eckhart
Het bekende Middelnederlandse traktaat Seven manieren van heiliger minne wordt toegeschreven aan Beatrijs van Nazareth. Deze aanname wordt gebaseerd op een gelijkaardige tekst in haar Latijnse biografie, de Vita Beatricis, van de hand van een onbekende auteur. Maar hoe overtuigend is de religieus-historische rugdekking voor deze aanname? Waar heeft de onbekende auteur zijn teksten ontleend? In dit boek stellen we ons drie essentiële vragen en gaan we op zoek naar de antwoorden. Welke teksten uit dezelfde historische periode kunnen in verband gebracht worden met de ‘Seven manieren’? Als leidraad gebruiken we het opvallende voorkomen van de ziel in de ‘Seven manieren’ en de wijze van opgang naar God op zeven ‘manieren’. Het antwoord op deze vraag leidt ons eerst naar een tekst van de dominicaan Helvicus Theutonicus.
Als we vervolgens de ‘Seven manieren’ inhoudelijk toetsen op haar mystagogische karakteristieken, herkennen we dan concepten die in dezelfde historische periode opgang maakten? De centrale bron van inspiratie blijkt dan een andere dominicaan te zijn, de mysticus en prediker meester Eckhart.
Welke betekenis mag men ten slotte toekennen aan de Vita Beatricis? Is de auteur een ‘translator’ van daadwerkelijke feiten, zoals hij zichzelf aanprijst, of veeleer een ‘transformator’ en ‘imitator’ van ficties? We onderzoeken in detail de historische, hagiografische en mystagogische aspecten van de Latijnse biografie van Beatrijs van Nazareth.
De gezamenlijke resultaten van dit onderzoek leiden tot de onvermijdelijke conclusie dat de ‘Seven manieren’ niet van de hand van de cisterciënzerin Beatrijs van Nazareth (ca. 1210-1268) kan zijn.
Rudi Malfliet is professor emeritus Natuurkunde aan de Universiteit Groningen en historicus. Hij is auteur van historische studies zoals Van den vos Reynaerde en Hadewijch.
Seven manieren van minnen. Gewikt en gewogen. Beatrijs van Nazareth, Helvicus Theutonicus, Meister Eckhart
Het bekende Middelnederlandse traktaat Seven manieren van heiliger minne wordt toegeschreven aan Beatrijs van Nazareth. Deze aanname wordt gebaseerd op een gelijkaardige tekst in haar Latijnse biografie, de Vita Beatricis, van de hand van een onbekende auteur. Maar hoe overtuigend is de religieus-historische rugdekking voor deze aanname? Waar heeft de onbekende auteur zijn teksten ontleend? In dit boek stellen we ons drie essentiële vragen en gaan we op zoek naar de antwoorden. Welke teksten uit dezelfde historische periode kunnen in verband gebracht worden met de ‘Seven manieren’? Als leidraad gebruiken we het opvallende voorkomen van de ziel in de ‘Seven manieren’ en de wijze van opgang naar God op zeven ‘manieren’. Het antwoord op deze vraag leidt ons eerst naar een tekst van de dominicaan Helvicus Theutonicus.
Als we vervolgens de ‘Seven manieren’ inhoudelijk toetsen op haar mystagogische karakteristieken, herkennen we dan concepten die in dezelfde historische periode opgang maakten? De centrale bron van inspiratie blijkt dan een andere dominicaan te zijn, de mysticus en prediker meester Eckhart.
Welke betekenis mag men ten slotte toekennen aan de Vita Beatricis? Is de auteur een ‘translator’ van daadwerkelijke feiten, zoals hij zichzelf aanprijst, of veeleer een ‘transformator’ en ‘imitator’ van ficties? We onderzoeken in detail de historische, hagiografische en mystagogische aspecten van de Latijnse biografie van Beatrijs van Nazareth.
De gezamenlijke resultaten van dit onderzoek leiden tot de onvermijdelijke conclusie dat de ‘Seven manieren’ niet van de hand van de cisterciënzerin Beatrijs van Nazareth (ca. 1210-1268) kan zijn.
Rudi Malfliet is professor emeritus Natuurkunde aan de Universiteit Groningen en historicus. Hij is auteur van historische studies zoals Van den vos Reynaerde en Hadewijch.
De andere Hadewijch
Het is opmerkelijk dat vele vrouwen zich in de dertiende eeuw mystiekontplooiden, en dit deden in een periode waarin de door mannen gedomineerdekerk zich in toenemende mate autoritair opstelde tegenover afwijkende meningen,die zij bestempelde als ketterijen. In dit religieuze spanningsveld leefde en schreefHadewijch.
Welke plaats heeft zij ingenomen in de historische context van haar tijd? Was de vitaapostolica voor haar de weg van Christus en zijn apostelen of de voorgeschrevenweg, de weg die door de kerk van Rome toegeschreven werd aan Christus en zijnapostelen? Het conventionele beeld van Hadewijch in de huidige literatuur wordtoverwegend bepaald door de twaalfde-eeuwse opvattingen over de bruidsmystiekvan Bernardus van Clairvaux. Er wordt een onbekende maar vrome begijnverondersteld die literair hoogstaande en smachtende werken schreef, maar welbinnen een kerkelijke orthodoxe omkadering.
Het andere beeld van de magistra Hadewijch, dat in deze studie op basis van eenuitgebreid historisch onderzoek voor het voetlicht wordt gebracht, past naadloosbinnen de intellectuele en religieuze ontwikkelingen van haar tijd, de dertiendeeeuw. Het geeft een vernieuwend inzicht in deze geëmancipeerde en geletterdemiddeleeuwse vrouw en de eigenzinnige gezichtspunten in haar geloof en liefdetot God, haar onstuitbare minne. Haar spirituele leidraad was de zoektocht naarvolmaaktheid en de weg naar het hemelse Jeruzalem, geopenbaard door Johannesen verder uitgelegd door de apocalyptische mysticus Joachim van Fiore, en doorhaar in haar geschriften verklaard.
Maar wie was Hadewijch eigenlijk? Hoe heeft zij haar kennis opgedaan? Waarheeft zij geleefd? In dit boek wordt een gedeelte van de sluier opgelicht.
De andere Hadewijch
Het is opmerkelijk dat vele vrouwen zich in de dertiende eeuw mystiekontplooiden, en dit deden in een periode waarin de door mannen gedomineerdekerk zich in toenemende mate autoritair opstelde tegenover afwijkende meningen,die zij bestempelde als ketterijen. In dit religieuze spanningsveld leefde en schreefHadewijch.
Welke plaats heeft zij ingenomen in de historische context van haar tijd? Was de vitaapostolica voor haar de weg van Christus en zijn apostelen of de voorgeschrevenweg, de weg die door de kerk van Rome toegeschreven werd aan Christus en zijnapostelen? Het conventionele beeld van Hadewijch in de huidige literatuur wordtoverwegend bepaald door de twaalfde-eeuwse opvattingen over de bruidsmystiekvan Bernardus van Clairvaux. Er wordt een onbekende maar vrome begijnverondersteld die literair hoogstaande en smachtende werken schreef, maar welbinnen een kerkelijke orthodoxe omkadering.
Het andere beeld van de magistra Hadewijch, dat in deze studie op basis van eenuitgebreid historisch onderzoek voor het voetlicht wordt gebracht, past naadloosbinnen de intellectuele en religieuze ontwikkelingen van haar tijd, de dertiendeeeuw. Het geeft een vernieuwend inzicht in deze geëmancipeerde en geletterdemiddeleeuwse vrouw en de eigenzinnige gezichtspunten in haar geloof en liefdetot God, haar onstuitbare minne. Haar spirituele leidraad was de zoektocht naarvolmaaktheid en de weg naar het hemelse Jeruzalem, geopenbaard door Johannesen verder uitgelegd door de apocalyptische mysticus Joachim van Fiore, en doorhaar in haar geschriften verklaard.
Maar wie was Hadewijch eigenlijk? Hoe heeft zij haar kennis opgedaan? Waarheeft zij geleefd? In dit boek wordt een gedeelte van de sluier opgelicht.
Van den Vos Reynaerde. De feiten
Maar hoe belangrijk was de historische mentaliteit van de auteur, van zijn omgeving en zijn publiek voor het ontstaan van Van den vos Reynaerde, en wat moeten we ons hierbij voorstellen? Welke zijn de reflecties uit die periode die in het verhaal terug te vinden zijn en mede de draagwijdte en de boodschap van de tekst bepalen? En waarom? Dit boek geeft op deze vragen een antwoord door het middeleeuwse verhaal te confronteren met de historische realiteit van die tijd. Daarbij wordt ruim gebruik gemaakt van een veelheid aan nieuwe historische gegevens uit authentieke bronnen en oorkonden, en recente literatuur over de middeleeuwen.
Het historisch referentiekader rondom Van den vos Reynaerde wordt ingevuld aan de hand van een brede synthese van de politieke, sociaal-maatschappelijke en culturele ontwikkelingen zoals die zich in de eerste helft van de dertiende eeuw voltrokken. De elementen in het verhaal die een historische betekenis kunnen hebben worden opgespoord en toegelicht. Vervolgens wordt de context cultuur-historisch geanalyseerd langs drie maatschappelijke invalshoeken: de politieke actualiteit en de verborgen kritiek erop, de toenmalige geleerde opvattingen over ethiek en symboliek, en het ‘volkse’ discours met zijn groteske kenmerken. Ten slotte worden de achtergronden en het profiel van de auteur, Willem die madocke maecte, hieraan vastgeknoopt en wordt zijn identiteit onthuld.
Het resultaat is een verrassende interpretatie van Van den vos Reynaerde, die zowel de literair- als de historisch geïnteresseerde lezer vernieuwende inzichten aanreikt over deze unieke tekst, zijn tijd en zijn auteur. Een boek voor hen Diet verstaen met goeden sinne.
Rudi Malfliet is professor emeritus Natuurkunde aan de Universiteit Groningen en historicus. Sinds enkele jaren verdiept hij zich in de historische achtergronden van Van den vos Reynaerde.
Van den Vos Reynaerde. De feiten
Maar hoe belangrijk was de historische mentaliteit van de auteur, van zijn omgeving en zijn publiek voor het ontstaan van Van den vos Reynaerde, en wat moeten we ons hierbij voorstellen? Welke zijn de reflecties uit die periode die in het verhaal terug te vinden zijn en mede de draagwijdte en de boodschap van de tekst bepalen? En waarom? Dit boek geeft op deze vragen een antwoord door het middeleeuwse verhaal te confronteren met de historische realiteit van die tijd. Daarbij wordt ruim gebruik gemaakt van een veelheid aan nieuwe historische gegevens uit authentieke bronnen en oorkonden, en recente literatuur over de middeleeuwen.
Het historisch referentiekader rondom Van den vos Reynaerde wordt ingevuld aan de hand van een brede synthese van de politieke, sociaal-maatschappelijke en culturele ontwikkelingen zoals die zich in de eerste helft van de dertiende eeuw voltrokken. De elementen in het verhaal die een historische betekenis kunnen hebben worden opgespoord en toegelicht. Vervolgens wordt de context cultuur-historisch geanalyseerd langs drie maatschappelijke invalshoeken: de politieke actualiteit en de verborgen kritiek erop, de toenmalige geleerde opvattingen over ethiek en symboliek, en het ‘volkse’ discours met zijn groteske kenmerken. Ten slotte worden de achtergronden en het profiel van de auteur, Willem die madocke maecte, hieraan vastgeknoopt en wordt zijn identiteit onthuld.
Het resultaat is een verrassende interpretatie van Van den vos Reynaerde, die zowel de literair- als de historisch geïnteresseerde lezer vernieuwende inzichten aanreikt over deze unieke tekst, zijn tijd en zijn auteur. Een boek voor hen Diet verstaen met goeden sinne.
Rudi Malfliet is professor emeritus Natuurkunde aan de Universiteit Groningen en historicus. Sinds enkele jaren verdiept hij zich in de historische achtergronden van Van den vos Reynaerde.