Mark Kinet

Een actuele psychoanalyse dient zich te verhouden tegenover eigentijdse wetenschappelijke, maatschappelijke en culturele ontwikkelingen. Zo maakten bijvoorbeeld de neurowetenschappen de voorbije decennia grote sprongen voorwaarts. Eindelijk kan worden aangetoond dat structuur èn werking van de hersenen door omgevingsfactoren waaronder psychotherapie worden beïnvloed. Dankzij diverse technologieën kunnen niet alleen de anatomie, maar ook de werking van de hersenen gevisualiseerd worden. Voordeel is dat de per definitie verborgen en/of onzichtbare wereld van het psychische, van gedachten, gevoelens en fantasieën hierdoor wat meer ‘hard’ kan worden gemaakt.

Er zijn wel nog vele vragen. Is het vandaag nog mogelijk kwesties van geheugen, bewustzijn en onbewuste processen los van hun fysiologisch correlaat te onderzoeken? Kunnen de neurowetenschappen theorieën over ontwikkeling, mentale structuur en functie, psychopathologie en behandeling helpen valideren? Kunnen verschillende metapsychologische stromingen aan neurowetenschappelijke bevindingen worden gecorreleerd of leiden ze tot tegenstrijdige gegevens? Zou de recente discipline van de neuropsychoanalyse een overkoepelende theorie kunnen leveren, waarin inzichten uit de neurowetenschappen worden geïntegreerd met een psychoanalytische aandacht voor de subjectieve ervaring?

Ariane Bazan is psychoanalytica, doctor in de biologie en in de psychologie en professor klinische psychologie aan de Université Libre de Bruxelles. Mark Kinet is psychiater, (klinisch) psychotherapeut en psychoanalyticus. Hij is coördinator van de reeks ‘Psychoanalytisch Actueel’.

Zie ook www.psychoanalytischactueel.eu.

Het psychoanalytisch luisteren is niet zonder meer het luisteren naar verhalen. Eerder dan als een passief ontvangen, is het te beschouwen als een actief receptief proces. De uitnodiging om vrij te spreken en te spelen leidt slechts zelden tot een helder en coherent verhaal. Doorheen veel ruis en storingen begrijpen we flarden en fragmenten die we aan de patiënt terug trachten te geven, zodat hij zijn eigen verhaal bij elkaar kan puzzelen. Doorheen evenveel ruis en storingen communiceren we onze bereidheid tot luisteren en onze beschikbaarheid als nieuw analytisch object. Het psychoanalytische werk vereist een wat vreemde relatie. De therapeut is wel een nieuw, maar geen ‘reëel’ object: geen seksuele partner, geen zorgende ouder. Een balans tussen voelbare beschikbaarheid als analytisch object en reële verzaking aan vragen en verlangens kan een analytisch denken mogelijk maken. Wat is belangrijk in het zoeken naar die balans? Wat helpt om ‘de goede golflengte’ te kunnen vinden en zoveel ruis en storingen te kunnen verdragen? Of ook: hoe duidelijk maken dat je een welwillend luisterend oor biedt, wanneer stilte voor je patiënt afwijzing of angstige geheimzinnigheid betekent? Hoe het begripvol luisteren communiceren, zodat exploratie van pijnlijke evaringen mogelijk wordt? Hoe veilig moet de relatie ervaren worden, opdat de patiënt beangstigende voorstellingen zodanig verdraagt dat communicatie erover mogelijk wordt? Waarop dient de psychoanalytisch therapeut hierbij af te stemmen? Het affect kan richtinggevend zijn om de juiste toon te treffen. Maar zich laten leiden door emotie kan ook misleiden en verleiden. Slechts uit de stilte kunnen waarachtige gedachten geboren worden. Maar deze stilte is in werkelijkheid ruis en vaak kan de waarheid zich precies slechts dankzij storing, hapering en misverstand openbaren. In deze ‘multiculturele’ publicatie getuigen de auteurs vanuit diverse theoretische achtergronden en praktijken nu eens van rigoureuze wetenschappelijkheid, dan weer van het vermogen in de bomen te luisteren naar de kloppende harten van vogels…

Met bijdragen van Paul Verhaeghe, Rudi Vermote, Lut De Rijdt, Margaret Rustin, Michael Rustin, Wim Vanmechelen en Mark Kinet.

Mark Kinet, psychiater en psychoanalytisch therapeut, is hoofdgeneesheer van het Centrum voor Psychiatrie en Psychotherapie van de Kliniek Sint-Jozef in Pittem.
Wim Vanmechelen, psychiater en psychoanalytisch therapeut, is onder meer opleider aan het Postgraduaat Psychoanalytische Therapie van de KU Leuven.

Zie ook www.psychoanalytischactueel.eu.

Het is een populaire opvatting de narcist te zien als iemand die niet in staat is een ander lief te hebben en die alleen zichzelf graag ziet en bewondert. We kunnen ons ook een persoon voorstellen die mooi en aantrekkelijk denkt te zijn en wiens autocentrisme de vorm aanneemt van fascinatie door en voor het eigen imago.

Sinds Freud in 1914 dit begrip introduceerde, zijn de opvattingen zowel over de psychopathologie, de psychodynamiek als de psychogenese sterk geëvolueerd. Hiermee gaan uiteenlopende strekkingen over de psychotherapeutische implicaties gepaard. Zo maakt het met name een groot verschil of we het narcisme beschouwen als een fixatie in de ontwikkeling dan wel als een secundaire, defensieve formatie: of narcisme deel uitmaakt van de algemeen menselijke psychologie dan wel verwijst naar een stoornis.

Hoe kunnen we het psychisch lijden van de narcistische patiënt begrijpen? Hoe kunnen we hem uit de gevangenis van het spiegelpaleis of van de echokamer bevrijden? En wat als zijn narcisme soelaas biedt voor nog grotere pijnen? En hoe zit het met narcisme in onze cultuur?

Wellicht mede door de soms hevige tegenoverdrachtsgevoelens van o.a. onmacht en nietigheid die narcistische patiënten oproepen genieten psychoanalytische therapeuten het (voor sommige twijfelachtige) voorrecht zich over deze problematiek te ontfermen. Het is en blijft immers een harde nood om te kraken. Uit diverse psychoanalytische windstreken wordt vanuit hedendaagse inzichten rond psychotherapie en narcisme gereflecteerd.

Met bijdragen van Jan Cambien, Marc Hebbrecht, Thierry Simonelli, Erik Ceysens, Luc Moyson en Mark Kinet.

Mark Kinet, psychiater en psychoanalytisch psychotherapeut, is hoofdgeneesheer van de Kliniek Sint-Jozef in Pittem, Centrum voor Psychiatrie en Psychotherapie. Hij is lid van de Belgische School voor Psychoanalyse en voorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Psychoanalytische Therapie.

Luc Moyson is beleidspsycholoog in een residentieel psychoanalytisch programma voor adolescenten in het U.C. Sint- Jozef in Kortenberg, psychoanalytisch psychotherapeut, opleider en supervisor in de Specialisatie Psychoanalytische Psychotherapie van de KU Leuven en heeft een zelfstandige praktijk. Hij is lid van de Vlaamse Vereniging voor Psychoanalytische Therapie en bestuurslid van de European Federation for Psychoanalytic Psychotherapies.

Zie ook www.psychoanalytischactueel.eu.