Filip Morisse

Het boek Emotionele ontwikkeling in verbinding handelt over begeleiders in relatie met een bijzonder uitdagende doelgroep, met name personen met een verstandelijke beperking en geestelijke gezondheidsproblemen. Binnen deze complexe ondersteuningscontext ervaren zowel de begeleider als de cliënt een dagelijkse druk op de relatie. Gevoelens van onmacht, vertwijfeling, angst, frustratie en kwaadheid kunnen soms geruisloos evolueren naar grote vermoeidheid, stress en burn-out.

Hoe kunnen begeleiders adequaat ondersteund worden in hun relatie met deze doelgroep en wat hebben ze daarvoor nodig? Om hierop antwoorden te bieden, sloegen onderzoekers van Hogeschool Gent een jaar hun tenten op bij een team voor volwassenen met een verstandelijke beperking en geestelijke gezondheidsproblemen. Het resultaat is een ondersteuningsmethodiek voor begeleiders en het middenkader, gebaseerd op het model van emotionele ontwikkeling (Došen e.a.) in verbinding met de principes van emotionele beschikbaarheid en mentaliseren (De Belie e.a.). Emotionele ontwikkeling, emotionele afstemming en emotionele beschikbaarheid worden hierbij met elkaar verbonden in een onlosmakelijke triade. MENTEMO is een spel dat je door de vier begeleiderdimensies van wederzijdse emotionele beschikbaarheid loodst, met aandacht voor het belang van stressregulatie en mentaliseren. Zo zijn vragen aan de orde over sensitieve responsiviteit, structuur bieden, ruimte laten en mildheid. Er zijn ook vragen gericht op de begeleider; hierin worden parallellen onderzocht tussen de beleving van de begeleiders en die van cliënten/ouders. MENTEMO heeft als doel reflectie en dialoog over de eigen praktijk te ondersteunen.

Filip Morisse, Erik De Belie, Mieke Blontrock, Jolien Verhasselt en Claudia Claes zijn allen orthopedagogen en verbonden aan Hogeschool Gent, Faculteit Mens en Welzijn, vakgroep orthopedagogie en E-QUAL (expertisecentrum Quality of Life). Met bijdragen van Anton Došen, Arno Willems, Chris van Dam en Johan De Groef.

De ontwikkeling van een veilige gehechtheid staat bij personen met een verstandelijke beperking onder druk. Deze kwetsbaarheid voor een onveilige gehechtheid kan leiden tot verschillende gedrags-, emotionele en relationele problemen zoals aantrekken en afstoten, leegzuigen en tegen elkaar uitspelen van ouders en/of begeleiding, vermijden van (dieper) contact, impulsief en agressief gedrag, machtsstrijd,... Dergelijke problemen belasten de kwaliteit van leven en maken het ouders en hulpverleners moeilijk om ondersteuning te bieden.

Het boek wil met theoretische situering en herkenbare casussen een kader bieden om de problemen te plaatsen en een houvast om ermee om te gaan.


Erik De Belie, orthopedagoog, psychodynamisch kindertherapeut, is verbonden aan de Volwassenenwerking en De Hagewinde, Lokeren.
Filip Morisse, ortho-agoog, is therapeutisch coördinator van De Steiger en Polikliniek, P.C. Dr. Guislain, Gent.

Deze uitgave is een initiatief van SEN — Steunpunt Expertisenetwerken in Antwerpen.


SEN-Publicaties

• Nr. 1: Gehechtheid en gehechtheidsproblemen bij personen met een verstandelijke beperking
  E. De Belie & F. Morisse (Red.)
• Nr. 2: Kom binnen. Therapeutische ontmoetingen met mensen met een verstandelijke handicap
  M. Vandeweerdt, E. Travers & A. Bauwens


• Nr. 3: Mijn zelfportret. Groepswerk rond zelfbeeld voor adolescenten met autisme
  I. Aerts & P. Buys


• Nr. 4: Emotionele ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke beperking
  L. Claes, L. De Neve, K. Declercq, B. Jonckheere, J. Marrecau, F. Morisse, E. Ronsse & T. Vangansbeke (Red.)


• Nr. 5: SEO-R. Schaal voor Emotionele Ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke beperking
  L. Claes & A. Verduyn (Red.)


• Nr. 6: Executieve vaardigheden bij kinderen met autismespectrumstoornissen. Trainingboek
  M. Cuyle