Het nieuwe onbehagen in de cultuur (Reeks Psychoanalyse en Cultuur, nr. 2)

Ruim tachtig jaar geleden en precies midden in het interbellum verscheen een vanFreuds meest gelezen essays: Het onbehagen in de cultuur (1929/1930). De boodschapis nogal pessimistisch: ‘Het oogmerk dat de mens ‘gelukkig’ is, komt in het plan van de‘schepping’ niet voor.’

Freud beklemtoont herhaaldelijk het transhistorisch karakter vandit onbehagen. Het is toe te schrijven aan onbewuste schuldgevoelens als onvermijdelijknevenproduct van de cultuur. De menselijke conditie heeft onvermijdelijkte lijden onder de tegenstelling tussen beschaving en seksualiteit. Bovendien zijn eronderliggende en interne spanningsverhoudingen tussen libido en zelfbehoud, lustprincipeen realiteitsprincipe, liefde en destructie, Eros en Thanatos.

De prijs die wevoor onze cultuur betalen is het verlies van geluk dat het gevolg is van (onbewust)schuldgevoel. Een tragische visie op de menselijke conditie is en blijft tot vandaagkenmerkend voor de psychoanalytische visie. Een categoraal onderscheid tussen normaalen abnormaal bestaat niet, psychopathologie is voornamelijk te begrijpen als deuitvergroting van algemeen menselijke problemen, de mens is innerlijk verdeeld enleeft in een niet op te heffen disharmonie met zichzelf en met de natuur.

In dit boekkomen verschillende (cultuur)filosofische en psychoanalytische stemmen aan hetwoord die Freuds tekst tegen het licht houden van de actuele psychoanalyse en dehedendaagse cultuur. Versnellingsstress, globalisering, consumptiekapitalisme, postmodernisme,neoliberalisme en meritocratie, de cultus van de zelfonthulling, virtuelerealiteit, simulatie en cyborgatie zijn slechts enkele van de huidige gegevens. Wat valter dientengevolge over het nieuwe onbehagen te zeggen? Neemt het ten gevolgevan gewijzigde culturele omstandigheden en gevoeligheden andere gedaanten aan?

Met bijdragen van Lieven De Cauter, Marc De Kesel, Joke J. Hermsen, DominiekHoens, Sjef Houppermans, Mark Kinet, Michel Thys, Paul Verhaeghe, Peter Verstraten.