Van den Vos Reynaerde. De feiten

Van den vos Reynaerde is een vaste waarde in de canon van de Nederlandse literatuur. Op
scholen en aan universiteiten staat hij steevast op de leeslijst; wetenschappers buigen zich
eeuwen na het ontstaan ervan nog steeds over de diepere gronden en het vernuft dat aan de
tekst ten grondslag liggen. Die studie wordt echter grotendeels gevoerd vanuit een literatuurwetenschappelijke
invalshoek, waarbij de tekst het middelpunt van de belangstelling is.

Maar hoe belangrijk was de historische mentaliteit van de auteur, van zijn omgeving en
zijn publiek voor het ontstaan van Van den vos Reynaerde, en wat moeten we ons hierbij
voorstellen? Welke zijn de reflecties uit die periode die in het verhaal terug te vinden zijn
en mede de draagwijdte en de boodschap van de tekst bepalen? En waarom? Dit boek
geeft op deze vragen een antwoord door het middeleeuwse verhaal te confronteren met de
historische realiteit van die tijd. Daarbij wordt ruim gebruik gemaakt van een veelheid aan
nieuwe historische gegevens uit authentieke bronnen en oorkonden, en recente literatuur
over de middeleeuwen.

Het historisch referentiekader rondom Van den vos Reynaerde wordt ingevuld aan de hand van
een brede synthese van de politieke, sociaal-maatschappelijke en culturele ontwikkelingen
zoals die zich in de eerste helft van de dertiende eeuw voltrokken. De elementen in het
verhaal die een historische betekenis kunnen hebben worden opgespoord en toegelicht.
Vervolgens wordt de context cultuur-historisch geanalyseerd langs drie maatschappelijke
invalshoeken: de politieke actualiteit en de verborgen kritiek erop, de toenmalige geleerde
opvattingen over ethiek en symboliek, en het ‘volkse’ discours met zijn groteske kenmerken.
Ten slotte worden de achtergronden en het profiel van de auteur, Willem die madocke maecte,
hieraan vastgeknoopt en wordt zijn identiteit onthuld.

Het resultaat is een verrassende interpretatie van Van den vos Reynaerde, die zowel de
literair- als de historisch geïnteresseerde lezer vernieuwende inzichten aanreikt over deze
unieke tekst, zijn tijd en zijn auteur. Een boek voor hen Diet verstaen met goeden sinne.

Rudi Malfliet is professor emeritus Natuurkunde aan de Universiteit Groningen en
historicus. Sinds enkele jaren verdiept hij zich in de historische achtergronden van Van den
vos Reynaerde.