Op de plaats van de waarheid kan niet meer gesproken worden. De omkering van het goede in het kwade

Aangenomen dat de waarheid een vrouw is dan hebben de filosofen,
voor zover zij dogmatici waren, haar geweld aangedaan. Deze conclusie
van Nietzsche begrijpen wij als het verlangen naar waarheid dat
omgeslagen is in een verlangen om zich van de waarheid meester te
maken. Er zijn veel filosofen die zo de wet van de taal miskend hebben:
dit is het verbod om op de plaats van de waarheid te staan. Het
is nochtans de grote paradox van ons bestaan: enerzijds zijn wij verplicht
om naar waarheid te zoeken en anderzijds is het ons verboden
om op de plaats van de waarheid te staan.

Dit verbod kennen wij als het oedipale verbod. Oedipus gelooft aanvankelijk dat
onze taal adequaat met de werkelijkheid overeenkomt en het is pas achteraf dat
hij tot het inzicht komt dat dit niet zo is. Hij komt tot het inzicht dat de woorden
niet de dingen zijn waarvoor ze staan, maar namen waarmee we de dingen benoemen. Net als
Oedipus moeten wij, in ons leven, deze psychologische ontwikkeling doormaken.
Dit is de overgang van de imaginaire naar de symbolische orde. Wanneer dit niet
gebeurt, dan zitten we in de psychopathologie. In de taal als waan, als dogmatiek,
als retoriek of als vraag naar een absolute waarheid zien wij deze ontsporing van
het menselijk subject. Met andere woorden, op de plaats van de waarheid, daar
waar het object van ons verlangen volledig moet ingevuld worden, keert het
goede om in het kwade. Dit is de betekenis van het oedipale verbod, het verbod
dat God uitsprak tegen Adam en Eva.
Wandel met de auteur door de geschiedenis van de filosofie en merk dat, in het
hebben van de waarheid, niet alleen de liefde voor de waarheid verdwijnt, maar
ook het kwade begint.

Luc Taccoen is licentiaat in de wijsbegeerte en licentiaat in de klinische psychologie
(KU Leuven). Hij werkte als klinisch psycholoog in het psychiatrisch ziekenhuis van de Broeders Alexianen in Tienen.

Hij schreef eerder Gehoorzaamheid en perversie: over de wet van de
taal als een verbod.