Spinhuis

Vanaf het ontstaan van de westerse cultuur houdt men zich bezig met de vraag wat er op school geleerd moet worden. De antwoorden verschillen nogal door de geschiedenis heen. Deze studie beschrijft hoe humanistische en realistische vorming in Duitsland in de loop van de moderne tijd naar voren zijn geschoven als verschillende antwoorden op de vraag wat er geleerd moet worden en dat er een strijd tussen de twee ontstond, waarin humanistische vorming triomfeerde. Humanistische vorming was de vorming die de in ieder individu in aanleg aanwezige menselijkheid verwezenlijkte. Realistische vorming was vorming die draaide om praktische voorbereiding van de mens op beroepsleven en burgerschap. De strijd spitste zich vanaf toen toe op de schooltypen: de vormingsburgerij associeerde zich met het prestigieuze gymnasium, de bezitsburgerij moest het stellen met de lager gewaardeerde Realschule. Pas aan het einde van de 19de eeuw werden realistische vorming en de Realschule weer respectabele zaken. De 19de-eeuwse voorliefde voor humanistische vorming heeft het denken over vorming en de praktijk van het onderwijs in Duitsland nog lang bepaald - tot op de dag van vandaag. Lechner belicht aan het einde van zijn studie het verband met de geschiedenis van humanistische en realistische vorming in Nederland, waar in 1863 het belangrijkste kenmerk van het Duitse onderwijssysteem, de tweedeling tussen gymnasium en h.b.s., overgenomen werd. Zonder de invloed van de 19de-eeuwse Duitse onderwijsgeschiedenis waren er in Nederland waarschijnlijk geen gymnasium en h.b.s. ingevoerd. De opvolgers havo en v.w.o. hadden dan wellicht ook nooit bestaan. In plaats daarvan was er dan waarschijnlijk - net als in de Verenigde Staten - één schooltype voor voortgezet onderwijs geweest. Daniël Lechner is historisch pedagoog en verbonden aan de faculteit der Psychologische, Pedagogische en Sociologische Wetenschappen van de RijksUniversiteit Groningen.

De Grieken hadden in hun godenwereld een plaats ingeruimd voor een god van de wijn: Bacchus, daarmee aangevend hoe belangrijk wijn in het toenmalige dagelijkse leven was. Zij verscheepten wijn in grote amforen over de Middellandse Zee naar hun afnemers. Tegenwoordig gaat wijn in roestvrije stalen containers en in flessen over de wereld. Wijn is daarmee al eeuwenlang een exportptroduct bij uitstek aan de hand waarvan men de globalisering uitstekend kan documenteren. Hoe internationaal die markt is kon men hier in Nederland merken toen in 1995 vanwege de atoomproeven op Mururoa een consumentenboycot kwam van de Franse wijn en hoe snel toen het ‘gat in de markt’ werd gevuld door wijnen uit Chili, Argentinië, Australië en Zuid-Afrika.

Ingelise de Boer is politicoloog en nu als assistent verbonden aan de PvdA-fractie in het Europarlement in Brussel. Paulien van den Tempel is politicoloog en verbonden aan het C.M. Kan-Instituut van de Universiteit van Amsterdam.

De afgelopen decennia hebben zich binnen de joodse gemeenschap in Nederland ingrijpende veranderingen voorgedaan. Enerzijds was er sprake van een sterke afkalving van het ledental van de joodse kerkgenootschappen, terwijl anderzijds het aantal informele joodse netwerken leek toe te nemen. Door de sinds de jaren zeventig toegenomen immigratie van joden uit met name Israël en het voormalige Oostblok, nam bovendien het aantal buitenlandse joden in Nederland toe. Voor joodse instellingen en organisaties was het vaak moeilijk om op genoemde ontwikkelingen in te spelen, aangezien actuele demografische gegevens over de doelgroep ontbraken en inzicht in de mate van binding aan het jodendom, een uiterst belangrijke factor in verband met het gebruik van joodse voorzieningen, zo goed als afwezig was. Deze studie voorziet in deze leemte. Dit onderzoek kent een tweetal voorgangers: het demografisch onderzoek uit 1954 en eenzelfde onderzoek in 1966. Een initiatief tot het houden van een nieuw sociaal-demografisch onderzoek werd genomen in 1984. Door een samenloop van omstandigheden vond dit echter geen doorgang. Registratieangst veroorzaakte grote commotie en leidde toen tot het stranden van de poging. Toen aan het eind van de jaren negentig het klimaat voor een dergelijk onderzoek wat gunstiger was geworden, werden de voorbereidingen voor het onderzoek getroffen. Dit boek, waarin men is uitgegaan van een brede definitie van de doelgroep, is daarvan het resultaat. Het boek geeft antwoord op vier centrale vragen: - Wat is de omvang van de in Nederland woonachtige populatie joden? - Wat is het sociaal-demografische profiel van de Nederlandse en in Nederland woonachtige buitenlandse joden? - Hoe ziet de demografische toekomst van de joden in Nederland er uit? - In welke mate en op welke wijze voelen Nederlandse en in Nederland woonachtige buitenlandse joden zich verbonden met het jodendom?